Terug naar vogelgroepen

Vogelrichtlijn

Deze groepspagina hoort bij Rode, Oranje en Vogelrichtlijn lijst groepen.

Dichtheid per km²

Leeswijzer. De groepsgrafieken zijn beschrijvend. Zonder propagatie van de onzekerheid van de onderliggende soorten geven zij geen formele p-waarde, betrouwbaarheidsinterval of trendklasse.

Een brede Europese beschermingsgroep

De Europese Vogelrichtlijn beschermt alle van nature in de Europese Unie voorkomende wilde vogelsoorten. Artikel 4 vraagt daarnaast bijzondere bescherming van de leefgebieden van soorten uit Bijlage I en van geregeld voorkomende trekvogels. De 102 soorten op deze pagina vormen de selectie die daarvoor in de Meijendel-database als Vogelrichtlijngroep is vastgelegd. De selectie is dus breder dan alleen Bijlage I.

Meijendel & Berkheide is een Natura 2000-gebied dat formeel onder de Habitatrichtlijn is aangewezen, niet als Vogelrichtlijngebied. De soorten op deze pagina zijn daarom niet automatisch instandhoudingsdoelen voor dit gebied. De grafiek volgt een brede groep vogels waarvoor Nederland in Europees verband een beschermingsverantwoordelijkheid heeft.

Een andere groep na het verdwijnen van de meeuwen

In 1990 werden 1.753 territoria binnen deze groep geteld, ofwel 99,1 per km² onderzocht gebied. In 2010 waren het er 1.244, in 2025 1.502 en in 2026 1.431, ofwel 80,9 per km². Het totaal lag in 2026 ongeveer 15% hoger dan in 2010 en 18% lager dan in 1990.

In 2026 leverden Aalscholver (539 territoria), Boomleeuwerik (179), Roodborsttapuit (149) en Meerkoet (81) samen ongeveer twee derde van het groepstotaal. In 2025 had de Meerkoet nog 142 territoria.

De Kleine Mantelmeeuw en de historische breuk

De hoge waarden in de jaren tachtig werden voor een groot deel veroorzaakt door de kolonie Kleine Mantelmeeuwen. In 1985 leverde deze soort 1.966 van de 2.690 territoria, ongeveer 73%. In 1990 waren er nog 981, een jaar later 140. In 2026 werden twee territoria vastgesteld.

Het verdwijnen van de kolonie na de vestiging van de vos veroorzaakt een breuk in de grafiek. Zonder Kleine Mantelmeeuw groeide de overige Vogelrichtlijngroep van 772 territoria in 1990 naar 1.429 in 2026. De vergelijking laat zien hoeveel de samenstelling is veranderd.

Water, moeras en open duin

De Aalscholverkolonie en watervogels zoals Meerkoet, Grauwe Gans, Wilde Eend, Dodaars, Kuifeend en Krooneend verbinden de groep sterk met de infiltratieplassen en hun oevers. In het open duin zijn vooral Boomleeuwerik en Roodborsttapuit sterk toegenomen. Blauwborst, Rietzanger en Roerdomp vertegenwoordigen riet en moeras.

Omdat kolonievogels, watervogels en open-duinvogels worden opgeteld, is de groepsgrafiek geen maat voor één habitat. Zij laat vooral zien hoe het zwaartepunt binnen een brede beschermingsgroep door de tijd verschuift.

Toegankelijkheid

In de gecorrigeerde BMP-telling van 2024 lagen 1.442 territoria van deze groep in 53 onderzochte kavels. Daarvan lagen er 560 in 8 volledig afgesloten kavels, 39 in 4 volledig vrij toegankelijke kavels, 94 in 10 kavels die overal toegankelijk met een toegangskaart waren, 749 in 31 kavels die gemengd waren.

De indeling volgt de voor 2024 geldende toegangsvlakken. Een gemengd kavel kan verschillende toegangsregels hebben. Territoria zijn aan de klasse van het hele kavel toegerekend. Habitat, ligging en beheer verschillen tussen de klassen, waardoor de cijfers geen afzonderlijk effect van toegankelijkheid aantonen.

Vergelijking met Nederland

De opkomst van de Aalscholver past bij de sterke landelijke uitbreiding sinds de jaren zeventig, al nemen de landelijke aantallen sinds ongeveer 2012 af. De lokale groei van Boomleeuwerik en Roodborsttapuit sluit aan bij hun significante landelijke toename sinds 1990.

Bij de Kleine Mantelmeeuw wijkt Meijendel juist af. Landelijk groeide de broedpopulatie sinds 1990, hoewel de laatste twaalf jaar een afname wordt gemeld. In Meijendel stortte de kolonie rond 1990 in en keerde zij niet terug.

Methodologie

De vaste selectie van 102 Vogelrichtlijnsoorten is met terugwerkende kracht op alle teljaren toegepast. Alleen soorten waarvoor in een jaar territoria zijn vastgesteld dragen aan de grafiek bij; veel soorten uit de lijst hebben nooit of slechts incidenteel in Meijendel gebroed.

De dichtheid is de som van de territoria gedeeld door het geïnventariseerde oppervlak. Dit is geen gewogen beleidsindicator: één grote kolonie kan het totaal domineren. Een territorium is evenmin automatisch een succesvol broedgeval of een Natura 2000-doel.

Door veranderingen in het onderzochte oppervlak en de invoering van de BMP-systematiek in 1984 zijn de oudste jaren niet volledig vergelijkbaar met recente tellingen. De abrupte afname rond 1990 is echter ook inhoudelijk verklaarbaar uit het daadwerkelijk verdwijnen van de Kleine Mantelmeeuwkolonie.

Meer weten?