Waar wil je beginnen?
Kies een onderwerp en ga direct naar landschap, bezoek, onderzoek of verhalen over verandering.
Meijendel op de kaart
De kaart helpt bij het plaatsen van bekende deelgebieden uit tellingen en verhalen, van Harstenhoek tot Ganzenhoek.
Over Meijendel
Meijendel is het duingebied dat ligt ingeklemd tussen Den Haag/Scheveningen, Wassenaar en de weg die naar het Wassenaarse strand voert, de Wassenaarse Slag. De naam is afgeleid van de vele meidoorns die in de centraal gelegen vallei Meijendel groeien. Veel van die meidoornbossen hebben zich overigens pas kunnen ontwikkelen na de beëindiging van de 19e eeuwse landbouwontginningen. Meijendel kent vele onderdelen, zoals de Klip, Bierlap, Kijfhoek, Kikkerberg, Rode pad, Sparregat, Pannenduin, de zeereep, het Scheepje, Kikkervalleien, Ganzenbos, etc.
Foto: Roman Boed / Wikimedia Commons, CC BY 2.0 (geschaald).
De vogelwerkgroep is in 1958 gestart met het tellen van kavels die langs het fietspad tussen Scheveningen en de Wassenaarse Slag liggen. Vanaf 1973 worden ook andere kavels in Meijendel geteld.
Meijendel is sinds 2010 een Natura 2000-gebied op basis van de Habitat-richtlijn. Sinds 2026 maakt het deel uit van het Nationaal Park Hollandse Duinen.
Waarom Meijendel bijzonder is voor vogels
Meijendel is geen enkelvormig natuurgebied. Tussen zee, stad en binnenduin liggen open zand, duingraslanden, struwelen, bossen, vochtige valleien en infiltratieplassen dicht bij elkaar. Iedere overgang schept andere mogelijkheden voor vogels.
Juist die afwisseling maakt het gebied interessant. Broedvogels, trekvogels en wintergasten gebruiken Meijendel ieder op hun eigen manier. Sommige soorten zoeken open duin, andere leven vooral in struweel of bos. Rond de plassen verschijnen weer andere vogels. Wie het gebied vaker bezoekt, merkt bovendien dat de vogelbevolking niet stilstaat. Soorten komen, nemen af, verplaatsen zich of verdwijnen weer.
De Vogelwerkgroep volgt die veranderingen. Niet incidenteel, maar al sinds 1958.
Landschappen en karakteristieke vogels
Dicht bij zee domineren zand, lage begroeiing en open duin. Daar passen vogels als Graspieper, Roodborsttapuit en Kneu. Verder landinwaarts worden struwelen en duinbossen belangrijker. In het voorjaar bepalen zangvogels daar voor een groot deel het geluid van het gebied. De Nachtegaal is daarvan het bekendste voorbeeld.
De infiltratieplassen vormen een landschap op zichzelf. Waterwinning heeft hier open water, rietranden en vochtige zones voortgebracht. Watervogels en rietvogels vonden er nieuwe leefgebieden, maar ook dit landschap verandert voortdurend.
De grenzen zijn nergens scherp. Open duin groeit dicht, struweel wordt bos en beheer kan een ontwikkeling opnieuw ombuigen. De vogels laten die verschuivingen vaak eerder zien dan een toevallige bezoeker ze in het landschap herkent.
Vogelonderzoek sinds 1958
Die eerste broedvogeltellingen groeiden uit tot jaarlijks onderzoek in een groot deel van Meijendel. Daar kwamen wintertellingen en aanvullende tellingen van onder meer kolonievogels bij.
De waarde ligt in de herhaling. Een losse waarneming vertelt welke vogel op één moment aanwezig was. Een lange reeks tellingen laat zien hoe soorten zich over tientallen jaren ontwikkelen. Daarbij gaat het niet alleen om stijging of daling. Ook veranderingen tussen open duin, struweel, bos en water worden zichtbaar.
De meetreeks beschrijft geen onveranderlijk gebied. Integendeel. Zij laat juist zien hoe vogels reageren op een landschap dat door natuurlijke ontwikkeling, waterwinning, beheer, recreatie en klimaat voortdurend verandert.
Meijendel bezoeken
Meijendel is te voet en per fiets vanaf verschillende kanten bereikbaar. Voor een eerste bezoek vormen bezoekerscentrum De Tapuit en de omliggende wandelroutes een praktisch vertrekpunt. Vanuit Den Haag kan het gebied ook via de Waalsdorpervlakte worden bereikt.
Ieder seizoen heeft een eigen karakter. In het voorjaar valt vooral de zang op. In nazomer en herfst trekken vogels door het duin. In de winter verschuift de aandacht naar plassen, bos en overwinterende soorten. Rustig lopen en regelmatig stilstaan levert doorgaans meer op dan zo snel mogelijk een route afleggen. Veel vogels worden bovendien eerder gehoord dan gezien.
Dunea is terreinbeheerder. Controleer daarom vóór vertrek altijd de actuele routes, toegangsvoorwaarden en eventuele afsluitingen. Blijf op de toegestane paden en geef broedende en rustende vogels de ruimte.