Terug naar vogelgroepen

Rode Lijst

Deze groepspagina hoort bij Rode, Oranje en Vogelrichtlijn lijst groepen.

Dichtheid per km²

Leeswijzer. De groepsgrafieken zijn beschrijvend. Zonder propagatie van de onzekerheid van de onderliggende soorten geven zij geen formele p-waarde, betrouwbaarheidsinterval of trendklasse.

Rode-Lijstsoorten in Meijendel

De Nederlandse Rode Lijst brengt broedvogels bijeen die landelijk zijn verdwenen, bedreigd of sterk achteruitgegaan. Het is daarmee geen ecologische vogelgroep: de soorten leven in uiteenlopende habitats, van open duin en struweel tot bos, moeras en bebouwing.

De pagina volgt de 87 soorten van de officiële Rode Lijst Vogels uit 2017. Deze lijst trad op 1 januari 2018 in werking. Plaatsing op de Rode Lijst is een signaal voor natuurbeleid en beheer, maar vormt op zichzelf geen afzonderlijke wettelijke beschermingsstatus.

Afname sinds 1990, gedeeltelijk herstel na 2010

In 1990 telde Meijendel 709 territoria van Rode-Lijstsoorten, ofwel 40,1 per km² onderzocht gebied. In 2010 waren er 409, ofwel 23,1 per km².

In 2024 waren er 494 territoria, in 2025 471 en in 2026 452. De dichtheid kwam in 2026 uit op 25,6 per km². Het totaal lag ongeveer 11% boven dat van 2010 en 36% onder dat van 1990.

In 1990 droegen 26 soorten territoria bij aan het totaal, in 2010 14, in 2025 20 en in 2026 17.

Verlies en vervanging

Verschillende soorten die in 1990 geregeld werden aangetroffen, ontbreken in de telling van 2026. Dat geldt voor Zomertortel, Ringmus, Tapuit en Wulp, met in 1990 respectievelijk 33, 26, 26 en acht territoria. De Tapuit leverde in 2025 één territorium.

Andere soorten namen toe. De Graspieper ging van 13 territoria in 1990 naar 75 in 2026, de Grauwe Vliegenvanger van drie naar 21. De Roerdomp ging van geen territoria naar acht.

De Nachtegaal levert in 2026 met 227 territoria ongeveer de helft van het totaal. In 1990 waren er 431 Nachtegaalterritoria en in 2010 nog 322. De recente groepssom weerspiegelt zowel die verdere afname als de groei bij enkele andere soorten. In 2026 volgden Graspieper (75), Kneu (56) en Koekoek (25) op de Nachtegaal.

Verschillende leefgebieden

De Nachtegaal geeft struweel en struweelranden veel gewicht in het groepstotaal. Graspieper en Kneu verbinden de groep met kortgrazige vegetaties en lage struwelen. De Koekoek gebruikt een breder mozaïek van open terrein, struweel en natte vegetaties waarin geschikte waardvogels voorkomen.

Bos en bosranden zijn belangrijk voor onder andere Grote Lijster en Grauwe Vliegenvanger. Natte duinvalleien en infiltratieplassen bieden leefgebied aan Roerdomp en enkele schaarse eenden en steltlopers. De Rode-Lijstgroep reageert daardoor niet op één landschapsontwikkeling: veranderingen in openheid, struweel, bos, water en bebouwing werken op verschillende soorten anders uit.

Toegankelijkheid

In de gecorrigeerde BMP-telling van 2024 lagen 494 territoria van deze groep in 53 onderzochte kavels. Daarvan lagen er 109 in 8 volledig afgesloten kavels, 19 in 4 volledig vrij toegankelijke kavels, 54 in 10 kavels die overal toegankelijk met een toegangskaart waren, 312 in 31 kavels die gemengd waren.

De indeling volgt de voor 2024 geldende toegangsvlakken. Een gemengd kavel kan verschillende toegangsregels hebben. Territoria zijn aan de klasse van het hele kavel toegerekend. Habitat, ligging en beheer verschillen tussen de klassen, waardoor de cijfers geen afzonderlijk effect van toegankelijkheid aantonen.

Vergelijking met Nederland

De ontwikkeling in Meijendel sluit gedeeltelijk aan bij het landelijke beeld. De Kneu en Koekoek namen landelijk sinds 1990 af, maar laten de laatste twaalf jaar weer een toename zien. De Graspieper is landelijk sinds 1990 ongeveer stabiel en neemt recent toe. In Meijendel is juist deze soort veel sterker gegroeid.

Het verdwijnen van de Zomertortel als regelmatige broedvogel past bij de zeer sterke landelijke achteruitgang. Vooral West- en Noord-Nederland raakten volgens Sovon grote delen van hun broedpopulatie kwijt. Ook de vrijwel volledige verdwijning van de Tapuit uit Meijendel past in de langdurige landelijke achteruitgang van deze kenmerkende broedvogel van open, droge duinen.

Methodologie

De grafiek telt de territoria op van de 87 soorten van de huidige Rode Lijst. Die vaste soortselectie is met terugwerkende kracht op alle teljaren toegepast. De grafiek laat dus zien hoe de soorten die nú op de Rode Lijst staan zich sinds 1958 in Meijendel hebben ontwikkeld. Zij geeft niet weer welke soorten in ieder afzonderlijk jaar toen op een Rode Lijst stonden.

De dichtheid is berekend door het aantal vastgestelde territoria te delen door het in dat jaar geïnventariseerde oppervlak. Een territorium wijst op broedgedrag, maar is niet automatisch bewijs voor een nest of succesvol broedgeval.

Door veranderingen in het onderzochte oppervlak en de invoering van de BMP-systematiek in 1984 zijn de oudste jaren niet volledig vergelijkbaar met de recente tellingen. Daarom ligt bij de cijfermatige vergelijking de nadruk op de periode vanaf 1990.

Meer weten?