Terug naar vogelgroepen

Soorten van bos, struweel en bosranden

Deze groepspagina hoort bij Ecologische vogelgroepen.

Lees de toelichting bij deze groep

Aantalsindex broedvogels Meijendel

Beoordeeld met 2.000 kaveltrekkingen. Voor formele betrouwbaarheidsintervallen is nog geen vrijgave.

Bosrandvogels en bosvogels zijn afzonderlijk te kiezen.

Dichtheid per km²

Dichtheid: beschrijvende dichtheid per km2; geen TRIM-betrouwbaarheidsinterval voor Soorten van bos, struweel en bosranden
Vogels van deze groep: Aalscholver, Blauwe Reiger, Boomleeuwerik, Boompieper, Bosrietzanger, Braamsluiper, Buidelmees, Cetti's Zanger, Draaihals, Ekster, Europese Kanarie, Fitis, Geelgors, Gekraagde Roodstaart, Grasmus, Grauwe Klauwier, Groene Specht, Groenling, Heggenmus, Hop, Klapekster, Kleine Barmsijs, Kleine Zilverreiger, Kneu, Kramsvogel, Kwak, Nachtegaal, Nachtzwaluw, Orpheusspotvogel, Ortolaan, Putter, Roodborsttapuit, Roodkopklauwier, Roodmus, Scharrelaar, Spotvogel, Tuinfluiter, Visarend, Zeearend, Zwarte Kraai, Zwarte Ooievaar, Zwarte Wouw

Leeswijzer. De groepsgrafieken zijn beschrijvend. Zonder propagatie van de onzekerheid van de onderliggende soorten geven zij geen formele p-waarde, betrouwbaarheidsinterval of trendklasse.

Deze ecologische vogelgroep omvat 42 soorten in de dichtheidsselectie van bosranden, boomgroepen, struwelen en halfopen landschappen. Het is geen groep van uitsluitend gesloten bos. Boomleeuwerik, Boompieper en Roodborsttapuit hebben juist open terrein met verspreide bomen en struiken nodig. Cetti’s Zanger gebruikt vochtige struweelranden, terwijl Aalscholver en Blauwe Reiger in bomen broeden.

De groep verbindt daardoor verschillende onderdelen van het landschap. De ontwikkeling wordt niet alleen bepaald door de oppervlakte bos en struweel, maar ook door bosranden, open plekken, vochtige overgangen, hoge nestbomen en aangrenzend open terrein.

Ontwikkeling in Meijendel

In de selectie van de dichtheidsgrafiek werden in 2026 3.601 territoria vastgesteld, ofwel 203,6 per vierkante kilometer onderzocht gebied. In 2025 waren dat er 3.383 (191,3 per km²) en in 1990 3.178 (179,7 per km²). Het territoriatotaal lag in 2026 13% hoger dan in 1990.

Sinds 1990 lag het totaal het laagst in 2008, met 2.337 territoria, en het hoogst in 2016, met 3.855. Van dat laatste totaal kwamen er 865 voor rekening van de Aalscholverkolonie. In 2024 werden voor de groep 3.296 territoria vastgesteld.

De daling van 3.770 territoria in 1983 naar 1.601 in 1984 valt samen met de invoering van de BMP-methode. Deze sprong kan daarom niet volledig als ecologische verandering worden geïnterpreteerd.

De Aalscholverkolonie beïnvloedt het totaal sterk

In 2026 werden 22 van de 42 soorten vastgesteld. Fitis (659 territoria), Grasmus (594) en Aalscholver (539) waren samen goed voor bijna de helft van het totaal.

Daarna volgden Heggenmus met 301 territoria, Tuinfluiter met 237, Nachtegaal met 227, Boompieper met 187, Boomleeuwerik met 179 en Roodborsttapuit met 149.

Het aantal van de Aalscholver ging van 442 in 2024 naar 533 in 2025 en 539 in 2026. Van de 218 extra territoria tussen 2025 en 2026 kwamen er zes voor rekening van de Aalscholver en 212 voor rekening van de andere groepssoorten samen.

Tussen 1990 en 2026 ging de Fitis van 1.329 naar 659 territoria, de Heggenmus van 487 naar 301 en de Nachtegaal van 431 naar 227. Ook Ekster, Groene Specht en Gekraagde Roodstaart hadden in 2026 minder territoria dan in 1990.

Grasmus, Tuinfluiter, Boomleeuwerik, Boompieper en Roodborsttapuit namen over dezelfde periode toe. Cetti’s Zanger had in 1990 geen territoria in de onderzochte kavels, in 2025 waren het er 80 en in 2026 68.

Blauwe Reiger, Draaihals, Geelgors, Kramsvogel, Kleine Barmsijs en Roodmus werden in 2026 niet vastgesteld. Spotvogel, zonder territorium in 2025, telde er twee in 2026.

Lokale en landelijke ontwikkeling

Voor 1984–2026 is de geschatte verandering van de Meijendelse aantalsindex −20,2%. De beoordelingsregels geven onvoldoende steun om een richting vast te stellen.

Het territoriatotaal is gevoelig voor de omvang van de Aalscholverkolonie. Zo telde de groep in 2026 zonder de Aalscholver 3.062 territoria.

De lokale afname van de Fitis past bij de landelijke achteruitgang. De Boomleeuwerik steeg in Meijendel van nul territoria in 1990 naar 192 in 2025 en 179 in 2026; ook landelijk neemt deze soort toe.

De Boompieper nam lokaal toe van 43 territoria in 1990 naar 187 in 2026. Dat sluit aan bij de landelijke langetermijntoename, al is de landelijke stand recent stabiel. De snelle vestiging van de Cetti’s Zanger past bij de sterke landelijke uitbreiding sinds ongeveer 2005.

De groei van de Aalscholver in Meijendel past bij de landelijke uitbreiding van broedkolonies, maar de omvang van één lokale kolonie kan van jaar tot jaar sterk fluctueren.

Habitat en toegankelijkheid

Als praktische habitatbenadering zijn H2160 Duindoornstruwelen en de drie typen van H2180 Duinbossen samengenomen. De habitatkartering uit 2014 bevat binnen de vogelplots ongeveer 821 hectare van deze habitats:

  • 380 hectare duindoornstruweel;
  • 381 hectare droog duinbos;
  • 28 hectare vochtig duinbos;
  • 33 hectare duinbos van de binnenduinrand.

Dit is geen exacte afbakening van het leefgebied. De beschikbare gegevens meten geen lengte of kwaliteit van bosranden en geven geen volledig beeld van open plekken, losse boomgroepen, jonge opslag of vochtige overgangen. Juist deze structuren zijn voor veel soorten essentieel.

Deze kaartkoppeling combineert de habitatkartering uit 2014 met de toegangsstatus per telplot in 2024. Van de 821 hectare lag volgens de toegangsstatus van 2024 ongeveer 19% in afgesloten plots en 31% in plots met beperkte toegang. Ongeveer 15% lag in deels afgesloten of deels beperkt toegankelijke plots en 35% in volledig vrij toegankelijke plots.

De toegangsstatus meet geen daadwerkelijke bezoekersdruk of verstoring bij nesten. De vogeltellingen in afgesloten terreinen worden uitgevoerd door tellers met toestemming.

Methodologie

De dichtheid is berekend over het volledige onderzochte plotoppervlak en niet uitsluitend over bos, struweel of bosranden.

De Meijendelse aantalsindex is gemiddeld 100 over 1984–1988, de eerste vijf jaar van de reeks 1984–2026. De verandering is een schatting uit soorttrends. De waarde van 1984 staat bij de jaarwaarden. De lijn in de grafiek begint in 1985. Onder ‘Richting per periode’ staat hoe de richting is beoordeeld. De aantalsindex heeft geen formeel betrouwbaarheidsinterval. De landelijke reeks loopt van 1990 tot en met 2024 en heeft een eigen referentie.

Bij kolonievogels zoals de Aalscholver hebben veranderingen in het aantal bezette nesten direct veel invloed op het territoriatotaal. De groepsindex en de totale dichtheid beantwoorden daarom verschillende vragen en moeten naast elkaar worden gelezen.

Rond 1973 werd het onderzochte gebied uitgebreid. Rond 1984 veranderde de telmethode door de invoering van BMP. Veranderingen rond deze jaren moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd.

Meer weten?

Doorzoek alle 156 soorten