Lees de toelichting bij deze groep
Aantalsindex broedvogels Meijendel
Beoordeeld met 2.000 kaveltrekkingen. Voor formele betrouwbaarheidsintervallen is nog geen vrijgave.
Dichtheid per km²
Leeswijzer. De groepsgrafieken zijn beschrijvend. Zonder propagatie van de onzekerheid van de onderliggende soorten geven zij geen formele p-waarde, betrouwbaarheidsinterval of trendklasse.
De ecologische vogelgroep Struiken en struwelen omvat 27 soorten in de dichtheidsselectie die gebruikmaken van struiken, ruigten, jonge opslag en de overgangen naar open duin of bos. In Meijendel gaat het onder andere om duindoorn-, meidoorn- en ligusterstruwelen, maar ook om vochtige struweelranden en kruidenrijke ondergroei.
De soorten stellen verschillende eisen. Fitis en Grasmus gebruiken vooral jong of open struweel, terwijl Zwartkop en Roodborst vaker voorkomen in hoger en dichter opgaand groen. Voor Nachtegaal is juist de combinatie van beschut struweel, een toegankelijke bodemvegetatie en nabijgelegen voedselrijke plekken belangrijk.
Ontwikkeling in Meijendel
In de selectie van de dichtheidsgrafiek werden in 2026 3.897 territoria vastgesteld, ofwel 220,3 per vierkante kilometer onderzocht gebied. In 2025 waren dat er 3.615 (204,4 per km²) en in 1990 4.236 (239,5 per km²). Het territoriatotaal lag in 2026 8% lager dan in 1990.
Sinds 1990 lag het totaal het hoogst in 2001, met 4.580 territoria, en het laagst in 2008, met 2.763. In 2024 werden 3.697 territoria vastgesteld. Na een daling naar 3.615 in 2025 steeg het totaal tot 3.897 in 2026.
Vóór 1984 laat de grafiek een sterke uitbreiding van de struweelvogelstand zien. De daling van 4.739 territoria in 1983 naar 2.055 in 1984 valt echter samen met de invoering van de BMP-methode. Deze sprong kan daarom niet volledig als ecologische verandering worden geïnterpreteerd.
Sterke verschuiving in de samenstelling
In 2026 werden 21 van de 27 soorten vastgesteld. De Fitis was met 659 territoria de talrijkste soort, gevolgd door Grasmus met 594, Zwartkop met 438, Roodborst met 326, Heggenmus met 301 en Winterkoning met 256 territoria.
De Fitis ging van 1.329 territoria in 1990 naar 627 in 2025 en 659 in 2026, uiteindelijk 50% lager dan in 1990. Ook Winterkoning, Heggenmus, Nachtegaal en Merel kwamen in 2026 lager uit dan in 1990.
Tussen 1990 en 2026 steeg de Grasmus van 277 naar 594 territoria, de Zwartkop van 103 naar 438 en de Tuinfluiter van 44 naar 237. De Roodborsttapuit nam toe van 6 naar 149. Het aandeel van de Fitis in het totaal liep terug van 31% in 1990 naar 17% in 2026.
De Zomertortel telde in 1990 33 territoria en ontbrak zowel in 2025 als in 2026. Ook Fazant en Paapje werden in 2026 niet vastgesteld. De Spotvogel ging van geen territoria in 2025 naar twee in 2026, de Goudvink van twee naar zes en de Matkop van één naar nul.
Lokale en landelijke ontwikkeling
Voor 1984–2026 is de geschatte verandering van de Meijendelse aantalsindex −32,1%. De beoordelingsregels geven voldoende steun voor een daling.
De lokale afname van de Fitis past bij de landelijke achteruitgang. De Grasmus nam zowel in Meijendel als landelijk toe, al lag het lokale aantal in 2026 onder de 651 territoria uit 2001. Ook de sterke toename van de Zwartkop sluit aan bij de landelijke ontwikkeling.
De Nachtegaal ontwikkelt zich anders. Landelijk neemt de soort sinds 1990 toe, terwijl het aantal in Meijendel daalde van 431 territoria in 1990 naar 267 in 2025 en 227 in 2026. De soort blijft hier talrijk, maar de afname is opvallend omdat de Nederlandse duinen een belangrijk broedgebied vormen.
Het verdwijnen van de Zomertortel uit Meijendel past bij de zeer sterke landelijke achteruitgang van deze soort.
Habitatkwaliteit is meer dan oppervlakte
H2160 Duindoornstruwelen vormt de beste beschikbare habitatbenadering voor deze vogelgroep. De habitatkartering uit 2014 bevat binnen de vogelplots ongeveer 380 hectare H2160. Dit is geen volledige afbakening van het leefgebied: veel soorten gebruiken ook meidoornstruwelen, ruigten, bosranden en vochtige vegetaties.
Onderzoek aan Nachtegalen in Meijendel laat zien dat niet alleen de hoeveelheid struweel belangrijk is. Nesten lagen vaak onder of langs struweel met een gevarieerde ondergroei, terwijl nabijgelegen lage of open vegetatie werd gebruikt om voedsel te zoeken. Rond infiltratieplassen kunnen daarnaast veel insecten beschikbaar zijn.
Het onderzoek suggereert dat de structuur en kwaliteit van het struweel belangrijker kunnen zijn dan alleen de oppervlakte. Lichte begrazing kan plaatselijk voor open en kort begroeide voedselplekken zorgen, maar een te hoge graasdruk kan juist nestvegetatie doen verdwijnen. De gunstigste situatie lijkt een afwisseling van beschutting, open bodem, kruidenvegetatie en nabijgelegen voedselrijke plekken. Dit is een ecologische aanwijzing en geen aangetoond causaal verband voor de ontwikkeling van de hele vogelgroep.
Toegankelijkheid
Deze kaartkoppeling combineert de habitatkartering uit 2014 met de toegangsstatus per telplot in 2024. Van de 380 hectare H2160 lag volgens de toegangsstatus van 2024 ongeveer 29% in afgesloten plots en 34% in plots met beperkte toegang. Ongeveer 12% lag in deels afgesloten of deels beperkt toegankelijke plots en 25% in volledig vrij toegankelijke plots.
Dicht struweel biedt broedvogels enige natuurlijke beschutting, maar nesten kunnen ook dicht bij paden liggen. De toegangsstatus meet geen daadwerkelijke bezoekersdruk of verstoring bij individuele nesten. De vogeltellingen in afgesloten terreinen worden uitgevoerd door tellers met toestemming.
Methodologie
De dichtheid is berekend over het volledige onderzochte plotoppervlak en niet uitsluitend over de oppervlakte struweel.
De Meijendelse aantalsindex is gemiddeld 100 over 1984–1988, de eerste vijf jaar van de reeks 1984–2026. De verandering is een schatting uit soorttrends. De waarde van 1984 staat bij de jaarwaarden. De lijn in de grafiek begint in 1985. Onder ‘Richting per periode’ staat hoe de richting is beoordeeld. De aantalsindex heeft geen formeel betrouwbaarheidsinterval. De landelijke reeks loopt van 1990 tot en met 2024 en heeft een eigen referentie.
Struiken en struwelen is een ecologische vogelgroep en geen Natura 2000-habitattype. Rond 1973 werd het onderzochte gebied uitgebreid. Rond 1984 veranderde de telmethode door de invoering van BMP. Veranderingen rond deze jaren moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd.