Lees de toelichting bij deze groep
Aantalsindex broedvogels Meijendel
Beoordeeld met 2.000 kaveltrekkingen. Voor formele betrouwbaarheidsintervallen is nog geen vrijgave.
Dichtheid per km²
Leeswijzer. De groepsgrafieken zijn beschrijvend. Zonder propagatie van de onzekerheid van de onderliggende soorten geven zij geen formele p-waarde, betrouwbaarheidsinterval of trendklasse.
Open water: minder klassieke watervogels, een andere samenstelling
De dichtheidsgrafiek voor Open water bevat 36 soorten die voor broeden of voedsel gebruikmaken van plassen, infiltratiebekkens en hun oevers. De groep omvat onder meer eenden, futen, Meerkoet, Waterhoen, IJsvogel, Oeverzwaluw, Visdief en Kokmeeuw.
Het open water van Meijendel is voor een belangrijk deel ontstaan door de drinkwaterwinning. In 1956 werd de eerste infiltratieplas in gebruik genomen. Daarmee ontstond een nieuw waterrijk landschap binnen een voorheen veel droger duingebied. De plassen worden sindsdien beïnvloed door waterbeheer, veranderingen in waterkwaliteit en de ontwikkeling van oever- en onderwatervegetatie. Meer achtergrond staat in de beheernota van Dunea.
Sinds 1990 afgenomen
In de selectie van de dichtheidsgrafiek werden in 2026 502 territoria vastgesteld, ofwel 28,4 per vierkante kilometer onderzocht gebied. In 2025 waren dat er 589 (33,3 per km²) en in 1990 776 (43,9 per km²). Het territoriatotaal lag in 2026 35% lager dan in 1990.
Het hoogste totaal sinds 1990 werd in 1994 bereikt, met 944 territoria. Daarna daalde het tot 491 in 2005. In 2020 waren het er weer 733. In 2024 werden 644 territoria vastgesteld, waarna het aantal opnieuw afnam.
Voor 1984–2026 is de geschatte verandering van de Meijendelse aantalsindex −66,5%. De beoordelingsregels geven onvoldoende steun om een richting vast te stellen.
Verlies en nieuwkomers
Tussen 1990 en 2026 namen verschillende vroeger talrijke soorten af:
- Meerkoet: van 225 naar 81 territoria;
- Kuifeend: van 144 naar 36;
- Tafeleend: van 88 naar 37;
- Waterhoen: van 57 naar 10;
- Fuut: van 48 naar 17.
Van Slobeend werd in 2025 geen territorium vastgesteld en in 2026 één. Geoorde Fuut en Wintertaling gingen van elk één territorium in 2025 naar nul in 2026. Zomertaling ontbrak in beide jaren.
Grauwe Gans en Krooneend waren in 1990 afwezig in de onderzochte kavels. In 2026 werden 75 territoria van Grauwe Gans en 63 van Krooneend vastgesteld. De Dodaars nam toe van 43 naar 60 territoria.
De groei van Grauwe Gans, Krooneend en Dodaars ving een deel van het verlies bij Meerkoet, Kuifeend, Tafeleend, Waterhoen en Fuut op. Vooral de Meerkoet droeg bij aan de terugval tussen 2025 en 2026, van 142 naar 81 territoria.
Vergeleken met Nederland
Een deel van de lokale ontwikkeling volgt het landelijke beeld. De Tafeleend, Wilde Eend en het Waterhoen namen ook landelijk op langere termijn af. De groei van Dodaars, Grauwe Gans en Krooneend past eveneens bij de landelijke ontwikkeling.
Deze overeenkomsten gelden voor afzonderlijke soorten. Voor de groep als geheel hanteren Meijendel en Nederland verschillende reeksen en uitgangspunten.
De Kokmeeuwkolonie bepaalt de historische piek
De uitzonderlijk hoge aantallen aan het begin van de jaren tachtig kwamen voor een groot deel door de Kokmeeuwkolonie. In 1983 bestond het totaal van 2.624 territoria voor 1.780 uit Kokmeeuwen: ongeveer 68%. In 1984 waren 1.264 van de 1.643 territoria Kokmeeuwen.
In 1985 werd geen broedterritorium van Kokmeeuw meer geregistreerd. De scherpe daling tussen 1984 en 1985 weerspiegelt daarom vooral het verdwijnen van de kolonie en niet een plotselinge verandering van alle openwaterbroedvogels. Lees meer in het verhaal over de meeuwenkolonies (lees meer) van Meijendel.
Open water en beschermd habitat
De landgebruiklaag uit 2022 omvat ongeveer 98,7 hectare open water binnen 23 vogelkavels. Niet al dit water behoort tot een beschermd habitattype. Een deel is gekarteerd als H3140 Kranswierwateren; daarnaast zijn er infiltratieplassen, kanalen en wateren die bij vochtige duinvalleien of andere vegetatietypen horen.
Voor geheel Meijendel en Berkheide vermeldt de beheerplanevaluatie 40,89 hectare H3140. Dat is ruim 23 hectare meer dan op de oude kaart. Een deel van dit verschil kan echter zijn veroorzaakt doordat bij de nieuwe kartering gerichter naar kranswieren is gezocht. Het is daarom niet verantwoord de volledige gekarteerde toename als een werkelijke ecologische uitbreiding te beschrijven.
De vegetatiekundige kwaliteit van het gekarteerde H3140 wordt als goed beoordeeld. Vooral voor de Krooneend zijn kranswieren belangrijk voedsel. De terugkeer van deze soort past bij de ontwikkeling van kranswierrijke plassen, maar bewijst op zichzelf niet dat alle open water ecologisch is verbeterd. Zie ook H3140 – Kranswierwateren.
Toegang en tellingen
De verdeling hieronder gaat over het open water binnen deze 23 kavels. De kaartkoppeling combineert de landgebruiklaag uit 2022 met de toegangsstatus van de vogelkavels in 2024.
- 33,0 hectare ligt in afgesloten kavels;
- 15,3 hectare in beperkt toegankelijke kavels;
- 27,4 hectare in kavels die deels beperkt en deels vrij toegankelijk zijn;
- 23,1 hectare in volledig vrij toegankelijke kavels.
Ruim driekwart van het gekarteerde open water ligt dus in een kavel die niet volledig vrij toegankelijk is. Bevoegde vogeltellers kunnen deze gebieden volgens de geldende afspraken inventariseren. De toegangsindeling geldt voor het kavel als geheel; binnen gedeeltelijk toegankelijke kavels kan de situatie per oever verschillen.
Methodologie
De dichtheid deelt het aantal vastgestelde territoria van de geselecteerde soorten door het volledige oppervlak van de onderzochte vogelkavels in dat jaar.
De Meijendelse aantalsindex is gemiddeld 100 over 1984–1988, de eerste vijf jaar van de reeks 1984–2026. De verandering is een schatting uit soorttrends. De waarde van 1984 staat bij de jaarwaarden. De lijn in de grafiek begint in 1985. Onder ‘Richting per periode’ staat hoe de richting is beoordeeld. De aantalsindex heeft geen formeel betrouwbaarheidsinterval. De landelijke reeks loopt van 1990 tot en met 2024 en heeft een eigen referentie.
Rond 1973 werd het onderzochte gebied uitgebreid. In 1984 werd de BMP-methode ingevoerd. Daarnaast domineert de Kokmeeuwkolonie de cijfers van 1978 tot en met 1984. Voor de ontwikkeling van de huidige openwatergemeenschap is de periode vanaf 1990 daarom het meest bruikbaar.