Dichtheid per km²
Leeswijzer. De groepsgrafieken zijn beschrijvend. Zonder propagatie van de onzekerheid van de onderliggende soorten geven zij geen formele p-waarde, betrouwbaarheidsinterval of trendklasse.
Grijze duinen zijn droge, soortenrijke duingraslanden met lage grassen, kruiden, mossen en korstmossen. Ze ontstaan waar het stuivende witte duin geleidelijk wordt vastgelegd. Lichte overstuiving, open zand, hellingen en begrazing door konijnen houden het landschap gevarieerd. Meijendel kent zowel kalkrijke grijze duinen (H2130A) als oudere, kalkarmere grijze duinen (H2130B). H2130 is een prioritair Europees habitattype. Natura 2000 – Grijze duinen
Vogels van grijze duinen
Deze vogelgroep omvat dertien soorten van open of halfopen duin: Boomleeuwerik, Boompieper, Geelgors, Grasmus, Graspieper, Kwartel, Nachtzwaluw, Paapje, Patrijs, Roodborsttapuit, Tapuit, Veldleeuwerik en Wulp.
Graspieper, Tapuit en Veldleeuwerik zijn sterk gebonden aan korte vegetaties en open zand. Boomleeuwerik, Boompieper, Grasmus en Roodborsttapuit profiteren ook van een mozaïek met ruigte en lage struiken. De groepsgrafiek is daarom geen officiële beoordeling van H2130, maar laat zien hoe de gezamenlijke vogelstand van open en halfopen droog duin zich ontwikkelt.
Ontwikkeling in Meijendel
De groep bereikte in 2026 met 1.191 territoria, of 67,3 per km² onderzocht gebied, het hoogste niveau van de meetreeks. In 2025 waren het er 1.052 (59,5 per km²). In 2004 en 2010 werden respectievelijk 874 en 633 territoria geteld.
Vier soorten die ook lage struiken en halfopen duin gebruiken, waren in 2026 samen goed voor 93% van de territoria. Het gaat om Grasmus (594), Boompieper (187), Boomleeuwerik (179) en Roodborsttapuit (149). Vooral Grasmus en Boompieper droegen bij aan de stijging sinds 2025.
In 2026 telden we één territorium van de Veldleeuwerik en geen van de Tapuit. In 2025 waren dat er 2 en één. De laatste territoria van Paapje, Patrijs, Geelgors en Wulp dateren van respectievelijk 2000, 1992, 2005 en 2011. In 1976 werden nog 103 Tapuiten, 70 Veldleeuweriken, 49 Graspiepers en 38 Wulpen geteld. De telmethode was toen anders, maar de verschuiving in soortensamenstelling is goed zichtbaar.
De Graspieper nam toe van 59 naar 75 territoria tussen 2025 en 2026. Voor Tapuit en Veldleeuwerik, eveneens kenmerkend voor korte vegetatie en open zand, blijft het beeld ongunstig.
Vergelijking met Nederland
Een deel van de ontwikkeling in Meijendel past bij de landelijke trends. Met 1990 als index 100 stonden Boomleeuwerik, Boompieper en Roodborsttapuit landelijk in 2024 op respectievelijk 220, 180 en 792. Hun groei in Meijendel is dus niet uitsluitend een lokaal verschijnsel. Boomleeuwerik, Boompieper en Roodborsttapuit nemen ook landelijk toe.
De afname van de karakteristieke open-duinvogels past eveneens in het landelijke beeld. De index voor Paapje stond in 2024 op 35, voor Patrijs op 11, voor Tapuit op 16, voor Veldleeuwerik op 49 en voor Wulp op 30. Paapje, Patrijs en Tapuit behoren landelijk tot de sterk afgenomen broedvogels.
Habitatkwaliteit en beheer
Volgens de evaluatie uit 2025 omvat Meijendel & Berkheide ongeveer 756 hectare kalkrijke en 184 hectare kalkarme grijze duinen. Deze oppervlakten mogen niet rechtstreeks met oudere kaarten worden vergeleken: een belangrijk deel van de verschillen komt door een andere kaartschaal en indeling van vegetaties.
Van het kalkrijke subtype heeft ongeveer 98% van de gekarteerde vegetatie een goede vegetatiekundige kwaliteit. De structuur en het functioneren zijn als matig beoordeeld. Vooral de begrazing door konijnen is nog onvoldoende hersteld.
Bij het kalkarme subtype heeft ongeveer 71% een goede vegetatiekundige kwaliteit. Het beeld voor de kenmerkende planten- en diersoorten is veel ongunstiger: in het hele Natura 2000-gebied werden slechts 6 van de 21 relevante soorten aangetroffen. Ook hier is de invloed van konijnen te gering.
Begrazing met grote grazers kan openheid herstellen, maar het effect hangt af van graasdruk, diersoort en plaats. Voor vogels is een gevarieerd mozaïek nodig: kort gras en open zand voor Tapuit en Veldleeuwerik, naast ruigere delen en lage struiken voor bijvoorbeeld Boomleeuwerik en Roodborsttapuit. Meer begrazing is daarom niet automatisch beter. Natuurkennis – Open duin
Toegankelijkheid
H2130 komt volgens de beschikbare habitatkaart voor in 55 onderzochte vogelkavels. Daarvan zijn 20 kavels vrij toegankelijk, 14 beperkt toegankelijk, 12 afgesloten en 9 deels toegankelijk of deels afgesloten.
Deze indeling geldt voor de hele vogelkavel en niet uitsluitend voor het gedeelte met grijze duinen. De cijfers geven daarom vooral aan onder welke omstandigheden de vogels worden gevolgd. Ze meten niet rechtstreeks hoeveel recreatiedruk binnen H2130 optreedt.
Hoe zijn de cijfers berekend?
Per jaar worden de territoria van alle dertien groepssoorten opgeteld en gedeeld door de totale oppervlakte van de in dat jaar onderzochte kavels. De grafiek toont dus territoria per km² onderzocht Meijendel en niet uitsluitend territoria binnen gekarteerd H2130.
Bij de interpretatie zijn twee veranderingen belangrijk. Vanaf 1973 werd een groter gebied onderzocht. Vanaf 1984 werd overgegaan op de BMP-methode. Vooral vergelijkingen over deze grenzen heen moeten daarom voorzichtig worden gelezen.
De gegevens laten zien dat vogelstand en landschap gelijktijdig veranderden. Ze bewijzen niet dat één afzonderlijke beheermaatregel de waargenomen toe- of afname heeft veroorzaakt.
Meer weten?
- Natura 2000-profiel H2130 – Grijze duinen
- Natuurkennis – Open duin
- Sovon – landelijke verspreiding en trends
- De afzonderlijke soortkaarten hieronder tonen de ontwikkeling per vogelsoort in Meijendel.