Terug naar vogelgroepen

Oranje Lijst

Deze groepspagina hoort bij Rode, Oranje en Vogelrichtlijn lijst groepen.

Dichtheid per km²

Leeswijzer. De groepsgrafieken zijn beschrijvend. Zonder propagatie van de onzekerheid van de onderliggende soorten geven zij geen formele p-waarde, betrouwbaarheidsinterval of trendklasse.

Een waarschuwingslijst van veertien soorten

De Oranje Lijst van Nederlandse broedvogels is een waarschuwingslijst van Vogelbescherming Nederland en Sovon. Zij bevat veertien soorten die niet op de officiële Rode Lijst staan, maar waarvan aantallen, verspreiding of vooruitzichten reden geven tot zorg. De Oranje Lijst heeft geen formele wettelijke status; zij is bedoeld om achteruitgang eerder zichtbaar te maken.

De soorten vormen geen ecologische eenheid. In Meijendel omvat de groep onder meer kolonievogels, vogels van open terrein, water- en moerasvogels en bosvogels.

Van 512 naar 42 territoria

In 1990 werden in Meijendel 512 territoria van Oranje-Lijstsoorten vastgesteld, ofwel 28,9 per km² onderzocht gebied. In 2010 waren dat er 47, in 2025 37 en in 2026 42, ofwel 2,4 per km². Het groepstotaal nam tussen 1990 en 2026 met ongeveer 92% af.

In 2026 leverden zes soorten territoria. Spreeuw kwam uit op 13, gevolgd door Waterhoen (10), Kuifmees (9) en Kievit (8). Scholekster en Sperwer leverden elk één territorium.

De meeuwenkolonies (lees meer) bepalen het historische beeld

De uitzonderlijk hoge waarden aan het begin van de jaren tachtig kwamen vooral door de meeuwenkolonies (lees meer). In het piekjaar 1983 werden 2.510 territoria van Oranje-Lijstsoorten geteld. Daarvan waren er 1.780 van Kokmeeuw en 542 van Stormmeeuw: samen 92% van het groepstotaal.

De Kokmeeuw verdween na 1984 vrijwel onmiddellijk uit de tellingen. De Stormmeeuw nam af van 468 territoria in 1985 en 141 in 1990 tot nul in 2026. Deze omslag hangt samen met het uiteenvallen van de kolonies na de vestiging van de vos in de vastelandsduinen. Ook landelijk verdwenen grote Stormmeeuwenkolonies uit de Hollandse duinen.

Na de meeuwen drukte de Roek tijdelijk een sterk stempel op de grafiek, van 201 territoria in 1990 naar 310 in 1997. Daarna verdween de kolonie. De Spreeuw ging van 73 territoria in 1990 naar één in 2025 en 13 in 2026. Het Waterhoen daalde van 57 territoria in 1990 naar 10 in 2026.

Leefgebieden en toegankelijkheid

De resterende soorten gebruiken verschillende delen van Meijendel. Waterhoen is gebonden aan plassen en begroeide oevers, Kievit aan open en kort begroeid terrein, Kuifmees en Sperwer aan bos en de Spreeuw aan holtes en nabijgelegen korte grasvegetaties. Een verandering van het groepstotaal kan daarom niet aan één habitattype worden toegeschreven.

In de gecorrigeerde BMP-telling van 2024 lagen 39 territoria van deze groep in 53 onderzochte kavels. Daarvan lagen er 8 in 8 volledig afgesloten kavels, 1 in 4 volledig vrij toegankelijke kavels, 8 in 10 kavels die overal toegankelijk met een toegangskaart waren, 22 in 31 kavels die gemengd waren. De indeling volgt de voor 2024 geldende toegangsvlakken. Een gemengd kavel kan verschillende toegangsregels hebben. Territoria zijn aan de klasse van het hele kavel toegerekend. Habitat, ligging en beheer verschillen tussen de klassen, waardoor de cijfers geen afzonderlijk effect van toegankelijkheid aantonen.

Vergelijking met Nederland

De lokale ontwikkeling past voor verschillende soorten bij de landelijke waarschuwing. De Spreeuw nam landelijk sinds 1990 met ongeveer 60% af, al is er recent enig herstel. Het Waterhoen vertoont eveneens een langdurige landelijke afname en een recente toename. De Kievit neemt landelijk zowel sinds 1990 als in de laatste twaalf jaar af.

De Stormmeeuw neemt landelijk als broedvogel sinds 1986 af. De ontwikkeling in Meijendel is extremer: van honderden broedparen in de jaren tachtig naar incidentele of ontbrekende territoria in recente jaren.

Methodologie

De grafiek past de huidige selectie van veertien Oranje-Lijstsoorten met terugwerkende kracht toe op alle teljaren. Zij toont dus hoe de soorten die nu op deze waarschuwingslijst staan zich historisch in Meijendel hebben ontwikkeld.

De dichtheid is de som van alle vastgestelde territoria, gedeeld door het in dat jaar geïnventariseerde oppervlak. Daardoor kan één talrijke kolonievogel het groepstotaal sterk bepalen. Een territorium is bovendien geen bewijs van een succesvol broedgeval.

Door de uitbreiding van het telgebied rond 1973 en de invoering van de BMP-systematiek in 1984 zijn de oudste jaren niet volledig vergelijkbaar met de recente tellingen. Voor de ontwikkeling buiten de koloniefase ligt de nadruk daarom op de periode vanaf 1990.

Meer weten?