Terug naar vogelgroepen

Open heide en hoogveen

Deze groepspagina hoort bij Ecologische vogelgroepen.

Lees de toelichting bij deze groep

Aantalsindex broedvogels Meijendel

Beoordeeld met 2.000 kaveltrekkingen. Voor formele betrouwbaarheidsintervallen is nog geen vrijgave.

Dichtheid per km²

Dichtheid: beschrijvende dichtheid per km2; geen TRIM-betrouwbaarheidsinterval voor Open heide en hoogveen
Vogels van deze groep: Bergeend, Blauwe Kiekendief, Bosruiter, Gele Kwikstaart, Goudplevier, Graspieper, Grauwe Kiekendief, Grutto, Kemphaan, Kievit, Korhoen, Kwartel, Paapje, Patrijs, Scholekster, Tureluur, Veldleeuwerik, Velduil, Watersnip, Wulp

Leeswijzer. De groepsgrafieken zijn beschrijvend. Zonder propagatie van de onzekerheid van de onderliggende soorten geven zij geen formele p-waarde, betrouwbaarheidsinterval of trendklasse.

De groep Open heide en hoogveen omvat 20 soorten in de dichtheidsselectie van open, voedselarme landschappen met een lage vegetatie. De naam komt uit de landelijke ecologische indeling. In Meijendel komen vrijwel geen echte heide- of hoogveenvegetaties voor. De soorten leven hier vooral in open duinen, schrale gras- en kruidenvegetaties en plaatselijk in vochtige duinvalleien.

De groep overlapt daardoor met H2130 Grijze duinen en met de vogelgroepen Grazige vegetaties en Pioniersvegetaties en ruigten. Het gaat niet om soorten van één afgebakend habitattype, maar om vogels die openheid en een lage vegetatiestructuur gemeen hebben.

Ontwikkeling in Meijendel

In de selectie van de dichtheidsgrafiek werden in 2026 89 territoria vastgesteld, ofwel 5,0 per vierkante kilometer onderzocht gebied. In 2025 waren dat er 74 (4,2 per km²) en in 1990 52 (2,9 per km²). Het territoriatotaal lag in 2026 71% hoger dan in 1990.

In 1976 telde de groep 251 territoria. In 2026 waren het er 65% minder. In de BMP-periode vanaf 1990 waren de 31 territoria in 2010 het laagste totaal. In 2013 werden 34 territoria geteld, in 2026 waren het er 89.

De sterke daling van 181 territoria in 1983 naar 89 in 1984 valt samen met de overgang naar de BMP-methode. Deze sprong kan daarom niet volledig als ecologische verandering worden geïnterpreteerd.

De Graspieper bepaalt het recente herstel

De samenstelling van de groep veranderde sterk. In 1976 waren Veldleeuwerik met 70 territoria, Graspieper met 49, Wulp met 38, Kievit met 33, Bergeend met 29 en Scholekster met 27 nog allemaal belangrijke soorten.

In 2026 werden vijf soorten vastgesteld. De Graspieper was met 75 territoria goed voor 84% van het totaal. Daarnaast waren er 8 territoria van Kievit, 4 van Kwartel en één elk van Scholekster en Veldleeuwerik.

Bergeend en Wulp gingen van 14 en 8 territoria in 1990 naar nul in 2025 en 2026. Scholekster had 10 territoria in 1990, nul in 2025 en één in 2026. In 2025 bepaalde de Graspieper met 59 van de 74 territoria ook al het grootste deel van het totaal.

Lokale en landelijke ontwikkeling

Voor 1984–2026 is de geschatte verandering van de Meijendelse aantalsindex −54,9%. De beoordelingsregels geven voldoende steun voor een daling.

Het hogere territoriatotaal in 2026 dan in 1990 weerspiegelt vooral de toename van de Graspieper. De dalende aantalsindex vat de ontwikkeling van verschillende soorten over de hele BMP-periode samen.

De Graspieper ontwikkelt zich in Meijendel gunstiger dan landelijk. Landelijk is de langetermijntrend ongeveer stabiel, met recent een lichte toename. De Veldleeuwerik daalde in Meijendel van 70 territoria in 1976 naar één in 2026. Dat past bij de landelijke achteruitgang sinds 1990, al is er landelijk recent enig herstel.

De lagere aantallen van Kievit, Scholekster en Wulp sluiten aan bij hun landelijke ontwikkeling. In Meijendel gaat die vergelijking voor Kievit en Scholekster over 1976 en 2026, met respectievelijk 33 naar 8 en 27 naar één territorium. Vooral de Wulp is als broedvogel vrijwel uit de Nederlandse duinen buiten het Waddengebied verdwenen.

Habitat en toegankelijkheid

Omdat echte heide en hoogveen in Meijendel vrijwel ontbreken, vormen de Grijze duinen de beste beschikbare habitatbenadering. De habitatkartering uit 2014 bevat binnen de vogelplots ongeveer 553 hectare H2130A en H2130B. Deze oppervlakte omvat kalkrijke en kalkarme grijze duinen, maar is geen exacte afbakening van het leefgebied van de vogelgroep. De soorten gebruiken ook witte duinen, vochtige valleien, oevers en andere open terreinen.

Deze kaartkoppeling combineert de habitatkartering uit 2014 met de toegangsstatus per telplot in 2024. Van deze 553 hectare lag volgens de toegangsstatus van 2024 ongeveer 26% in afgesloten plots en 34% in plots met beperkte toegang. Nog eens 14% lag in deels afgesloten of deels beperkt toegankelijke plots. Ongeveer 26% lag in volledig vrij toegankelijke plots.

Veel groepssoorten broeden op de grond. Afgesloten en beperkt toegankelijke terreinen kunnen daarom belangrijke rustige broedplaatsen bieden. De toegangsstatus meet echter geen daadwerkelijke bezoekersdruk, betreding buiten de paden of verstoring op individuele nestplaatsen. De vogeltellingen in afgesloten gebieden worden uitgevoerd door tellers met toestemming.

Methodologie

De dichtheid is berekend over het volledige onderzochte plotoppervlak en niet uitsluitend over de oppervlakte open duin of lage vegetatie.

De Meijendelse aantalsindex is gemiddeld 100 over 1984–1988, de eerste vijf jaar van de reeks 1984–2026. De verandering is een schatting uit soorttrends. De waarde van 1984 staat bij de jaarwaarden. De lijn in de grafiek begint in 1985. Onder ‘Richting per periode’ staat hoe de richting is beoordeeld. De aantalsindex heeft geen formeel betrouwbaarheidsinterval. De landelijke reeks loopt van 1990 tot en met 2024 en heeft een eigen referentie.

De naam Open heide en hoogveen is een ecologische groepsnaam en geen Natura 2000-habitattype voor Meijendel. Rond 1973 werd het onderzochte gebied uitgebreid. Rond 1984 veranderde de telmethode door de invoering van BMP. Veranderingen rond deze jaren moeten daarom voorzichtig worden geïnterpreteerd.

Meer weten?

Doorzoek alle 156 soorten