Dichtheid per km²
Leeswijzer. De groepsgrafieken zijn beschrijvend. Zonder propagatie van de onzekerheid van de onderliggende soorten geven zij geen formele p-waarde, betrouwbaarheidsinterval of trendklasse.
Ruigten en zomen: een vogelgroep in verandering
Ruigten en zomen zijn overgangen met hoge kruiden, grassen en verspreide struiken. Vogels vinden er voedsel, zangposten en beschutte nestplaatsen. De vogelgroep omvat negen soorten, waaronder Nachtegaal, Roodborsttapuit, Sprinkhaanzanger, Kneu en Bosrietzanger.
Deze ecologische vogelgroep is ruimer dan het beschermde habitattype H6430. Alleen soortenrijke ruigten met een kenmerkende vegetatie behoren tot het Natura 2000-habitattype. Voor Meijendel en Berkheide betreft dit H6430A: ruigten en zomen met moerasspirea.
Hoog totaal, maar een andere samenstelling
In 2026 werden binnen de onderzochte kavels 701 territoria van deze vogelgroep vastgesteld, of 39,6 per km². Dat ligt dicht bij de 707 territoria in 2025 en het hoogste aantal in de reeks, 712 in 2024.
Vergeleken met 1990 nam het totaal met 23% toe, van 569 naar 701 territoria. Ten opzichte van het laagste aantal sinds 1990, 392 territoria in 2008, is dat een stijging van 79%.
De Nachtegaal nam af van 431 territoria in 1990 naar 227 in 2026. In dezelfde periode namen onder meer toe:
- Roodborsttapuit: van 6 naar 149 territoria;
- Sprinkhaanzanger: van 42 naar 102;
- Rietzanger: van 6 naar 27;
- Blauwborst: van geen territoria naar 41;
- Cetti’s Zanger: van geen territoria naar 68.
De Kneu telde 47 territoria in 1990 en 56 in 2026. De Bosrietzanger daalde van 37 naar 31 territoria. Het laatste territorium van het Paapje dateert uit 2000.
De kleine daling van 2025 naar 2026 verhult veranderingen per soort. De Nachtegaal daalde van 267 naar 227 territoria en Cetti’s Zanger van 80 naar 68. De Roodborsttapuit steeg van 131 naar 149 en de Sprinkhaanzanger van 87 naar 102.
Vergeleken met Nederland
De lokale groei van Roodborsttapuit, Blauwborst, Rietzanger, Sprinkhaanzanger en Cetti’s Zanger past bij hun landelijke ontwikkeling. Vooral de Roodborsttapuit heeft zich sinds 1990 in Nederland sterk hersteld.
Niet alle soorten volgen echter het landelijke beeld. De Nachtegaal nam in Meijendel tussen 1990 en 2026 met ongeveer 47% af, terwijl de Nederlandse broedpopulatie sinds 1990 juist een matige toename vertoont. De Kneu telde lokaal in 2026 meer territoria dan in 1990, tegenover een duidelijke landelijke afname. De Bosrietzanger daalde in Meijendel enigszins, terwijl de landelijke stand over langere tijd ongeveer stabiel is. Zie onder meer de landelijke soortinformatie voor Roodborsttapuit, Nachtegaal en Bosrietzanger.
Het beschermde habitattype is niet meer gekarteerd
Op de meest recente habitatkaart is H6430A niet meer in Meijendel en Berkheide aangetroffen. Op de oude kaart ging het om slechts circa 0,065 hectare, verdeeld over twee locaties. Vanwege die uiterst kleine oppervlakte en mogelijke verschillen in kartering kan hieruit niet met zekerheid worden afgeleid dat de vegetatie daadwerkelijk geheel is verdwenen.
Er komt nog wel verwante ruigtevegetatie voor, maar daarin ontbreekt moerasspirea, een vereiste soort voor H6430A. Ook wordt de voor een goed functionerend habitattype benodigde oppervlakte van enkele hectares niet gehaald.
Dat de ruigtevogelgroep momenteel veel territoria telt, is hiermee niet in tegenspraak. De vogels benutten ook andere hoge kruidenvegetaties, vochtige randen, rietruigten en jong struweel. Hun ontwikkeling is daarom geen rechtstreekse maat voor de toestand van het formele Natura 2000-habitattype. Meer achtergrond staat in het landelijke profiel van H6430.
Toegang en tellingen
De oude habitatkartering overlapte met drie vogelkavels. Volgens de bij die vergelijking gebruikte toegangsindeling hadden alle drie de kavels een beperkte toegang. Op de actuele habitatkaart is geen H6430A meer aanwezig, zodat er momenteel geen toegangsoppervlakte voor dit habitattype kan worden berekend.
Methodologie
De grafiek toont per jaar het totaal van de vastgestelde territoria van negen vogelsoorten met een sterke of matige binding aan ruigten en zomen. De dichtheid is berekend over de totale oppervlakte van de in dat jaar onderzochte vogelkavels, niet uitsluitend over de oppervlakte van het formele habitattype.
Veranderingen in onderzoeksgebied en telmethode, met name rond 1973 en 1984, veroorzaken zichtbare sprongen in de lange reeks. Voor de vergelijking van afzonderlijke soorten en de recente ontwikkeling gebruiken we daarom vooral de beter vergelijkbare periode vanaf 1990. De cijfers tonen gelijktijdige veranderingen in vogels en landschap, maar bewijzen niet dat een verandering in vegetatie rechtstreeks de oorzaak is van een vogeltrend.