Home page Zoeken
top

Vogelsoorten arrow Torenvalk

Alle Valken:
[euring: 3040]
Familienaam: Valken (Falconidae) Voor de familienamen wordt de indeling gevolgd van 'Dutch Avifauna' en 'Waarneming.nl'. Dat is niet altijd dezelfde als die van bijvoorbeeld Vogelbescherming of andere sites.

Klik deze info-button voor lijst van dutchavifauna,
klik de button links voor waarneming.nl.

Latin: Falco tinnunculus | English: Kestrel
Deu: Turmfalke | Fran: Faucon crécerelle | Esp: Cern¡calo vulgar…


Foto van de Torenvalk
Foto: Edwin Bax 
De Torenvalk is een middelgrote valk met slanke, spitse vleugels en vrij lange staart. Hij leeft in open natuur- en cultuurlandschappen waar hij op zijn prooi jaagt, bij voorkeur muizen. Soms staan ook kleine vogels of kevers op het menu, of bijvoorbeeld zandhagedissen (in de duinen).

Zo kent vrijwel iedereen deze valk: biddend lijkt hij stil te hangen in de lucht, feitelijk langzaam tegen de wind in vliegend, met afhangende uitgespreide staart, kop naar beneden gericht, zoekend naar zijn maal. Krijgt de Torenvalk die in het vizier, dan laat hij zich met half ingeklapte vleugels steil naar beneden vallen, stoot zijn prooi en grijpt die met zijn klauwen. Torenvalken kunnen blijkbaar ook urinesporen van (veld)muizen waarnemen, waardoor als het ware een spionagekaart met daarop ingetekend allerlei verborgen routes ontstaat in het brein van de Torenvalk (bron VBNL).

Mantel en rug van deze valk zijn kastanjebruin, het mannetje heeft een grijze kop en stuit (foto), het vrouwtje is veel eentoniger bruin en fijn gebandeerd. De borst van beide geslachten is licht van kleur en 'verticaal' gevlekt. De staart van beide is voorzien van een zwarte eindband.

Het aantal broedparen bedraagt anno 2013 ongeveer 5.000 tot 7.500 (bron SOVON) en varieert met de veldmuizenstand. Helaas is de trend neerwaarts. Het valkennest is eigenlijk geen echt nest te noemen. De eieren worden op een rots, gebouw of boomholte, of in een verlaten nest gelegd. Tegenwoordig zijn deze valken vooral aangewezen op speciale torenvalkkasten. De 3 - 5 eieren worden hoofdzakelijk door het vrouwtje uitgebroed, waarbij het mannetje voor voedsel voor zijn partner zorgt. De jongen worden door beide ouders gevoerd.

Klik de groene knop voor de kaart met het areaal van de Torenvalk gemaakt door xeno-canto. kaart
Broedende Torenvalken via de webcam
Al jaren wonen Torenvalken bovenin de Scheveningse watertoren in Meijendel. Die toren staat op het terrein van Dunea (Kavel 41), de nestkast zit op 49 meter hoogte. In dit nieuwsbericht van 2013 is de historie van deze kast in de watertoren te lezen (gedateerd 11mei).

Jaarlijks is van maart t/m juli het wel en wee van deze Torenvalken live te volgen via 'Beleef de lente' bij Vogelbescherming Nederland. Het weblog op die site wordt beheerd door medewerkers van duinwaterbedrijf Dunea.

Broedsucces Torenvalken watertoren Meijendel
"1999 werden de eerste 6 jongen geringd. Het nest heeft vervolgens elk jaar een broedgeval opgeleverd maar pas in 2004 is weer met het ringen gestart. In 2004 t/m 2011 hadden we telkens 5 jongen en in 2012 weer 6. Niet elk jaar zijn ze geringd. Soms waaide het te hard of was er geen tijd op het juiste moment en waren de jongen al te groot. In 2009 is de kast vernieuwd omdat de bodem er dreigde uit te vallen." [Arend de Looff]

In 2013 is ook gebroed, maar door het koude en natte voorjaar waren er veel te weinig prooidieren. Waarschijnlijk mede door onervarenheid van het jonge mannetje, is broedsucces in dat jaar uitgebleven. In de jaren daarna is weer wel met succes gebroed in de toren.
Lees het verloop via deze links: 2015, 2016 en 2017.

Sinds maart 2018 staan de webcams in en voor de nestkast wederom aan. Maar… dit jaar lijken de Torenvalken verstoten door Slechtvalken die de kast hebben 'gekraakt'.
lees meer…
Broedsucces Torenvalk
Grafiek wordt opgebouwd…
 

In alle 34 geïnventariseerde jaren zijn territoria vastgesteld voor de Torenvalk.
In de grafiek worden de aantallen per km² weergegeven, de tabel toont absolute aantallen.

Jaar
Aantal
 '84   '85   '86   '87   '88   '89   '90   '91   '92   '93   '94   '95   '96   '97   '98   '99   '00   '01   '02   '03   '04   '05   '06   '07   '08   '09   '10   '11   '12   '13   '14   '15   '16   '17 
5 1 1 7 4 6 6 8 6 8 9 6 9 4 8 3 2 2 2 2 2 2 2 1 2 3 1 1 1 1 1 1 2 2

Klik op een jaartal in bovenstaande tabel voor een kaart met de kavels waar territoria zijn vastgesteld

De Torenvalk behoort tot de ecologische groep soorten van opgaand, gesloten bos en het broedresultaat wordt in de BMP-verslagen bij die groep besproken.
Grafiek gebaseerd op het Meetnet Broedvogels (BMP). Weergegeven is de jaarlijkse index van de broedpopulatie t.o.v. 1990 en de standaardfout.
Voor de landelijke spreiding kijk op sovon.nl.
De landelijke aantallen namen af rond 1960 door gebruik van landbouwvergif maar herstelden daarna. Sinds ongeveer 1990 nemen ze voortdurend af, met kleine tijdelijke oplevingen in veldmuisrijke jaren. Steeds intensiever grondgebruik maakt grote delen van het boerenland ongeschikt voor Torenvalken: er is simpelweg onvoldoende voedsel.

De broedpopulatie in de periode 1998-2000 telt zo'n 5000 tot 7500 paren. Ondanks een licht herstel de afgelopen jaren is de trend neerwaarts (bron: sovon.nl).

Het aantal broedparen Torenvalk in Meijendel komt al vanaf de eeuwwisseling niet boven de twee (in 2009 drie) en dat is dan voor een groot deel dankzij de nestkast boven in de watertoren.
Bescherming van de Torenvalk
Het gaat niet goed met de torenvalk in Nederland, daarom is de soort in 2017 op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels terecht gekomen. Deze valk neemt als broedvogel en als overwinteraar vanaf 1990 gestaag in aantal af, een afname die de laatste jaren zich zelfs heeft versneld. Afname van de laatste decennia wordt geweten aan de intensivering van het agrarisch gebruik van graslanden, waardoor er over het algemeen veel minder veldmuizen in voorkomen. In bijzondere gevallen is er nog sprake van een muizenplaag en een tijdelijke opleving van de stand (zoals in 2014) (bron: vogelbescherming.nl).
Klik dit icon om de gehele Rode lijst in een 'handzaam' overzicht te bekijken
[overgenomen van Vogelvisie.nl]

De Torenvalk staat in de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels en is daar ingedeeld bij de 'Kwetsbare soorten'. Ook als wintergast cq doortrekker staat deze vogel op de aanvullende Rode lijst bij de Kwetsbare soorten *. 'Kwetsbare soorten': Soorten die zijn afgenomen en vrij tot zeer zeldzaam zijn en soorten die sterk tot zeer sterk zijn afgenomen en vrij zeldzaam zijn.

[*] In opdracht van Vogelbescherming Nederland heeft Sovon een rapport opgesteld op basis waarvan de Rode en Oranje lijst voor wintergasten en doortrekkers zijn samengesteld. In dat rapport wordt ook de 'Blauwe lijst' vastgesteld. Lees meer hier.

Vogelzang en/of andere -geluiden

Klik de knop om zang of geluid direct af te spelen.

  •  Torenvalk op vogelgeluid.nl. [Opname: Jarek Matusiak | xeno-canto ]
Geluiden zoeken op het internet.
  • In de vogelgids van VBNL staan geluiden van de Torenvalk.
  • Ook op waarneming.nl zijn van de meeste soorten geluidsfragmenten te vinden.
    Zoek ze via deze link.
  • Xeno-canto is een website waar geluidsopnames van vogels uit de gehele wereld worden gedeeld. Zoek er naar geluiden van de Torenvalk.
  • via deze link wordt Nederland als zoekgebied ingesteld.
  • via deze link wordt een onbeperkt zoekgebied ingesteld.
top