Home page Zoeken
top

Vogelsoorten arrow Grote Kruisbek

Alle Vinken:
[euring: 16680]
Familienaam: Vinken (Fringillidae) Voor de familienamen wordt de indeling gevolgd van 'Dutch Avifauna' en 'Waarneming.nl'. Dat is niet altijd dezelfde als die van bijvoorbeeld Vogelbescherming of andere sites.

Klik deze info-button voor lijst van dutchavifauna,
klik de button links voor waarneming.nl.

Latin: Loxia pytyopsittacus | English: Parrot Crossbill
Deu: Kiefernkreuzschnabel | Fran: Beccroisé perroquet | Esp: Piquituerto lorito…


Foto van de Grote Kruisbek
Foto: Edwin Bax 
Man Grote Kruisbek; de vrouw is overwegend groen-geel.
Wat betreft uiterlijk lijken de Grote Kruisbek, Kruisbek en Witbandkruisbek erg op elkaar. Volwassen mannetjes zijn oranjerood met zwarte vleugels en staart. Vrouwtjes zijn groengeel waar mannetjes oranjerood zijn. Alleen de Witbandkruisbek heeft brede witte vleugelstrepen en witte punten aan de tertials.

De uiterlijke verschillen zitten verder vooral in het formaat, deze Grote Kruisbek is de grootste van de drie. De spreidingsgebieden zijn verschillend, maar grote delen overlappen. De drie soorten verblijven echter in verschillende biotopen. Er zijn tot slot hoorbare verschillen in roep en zang.

Voor alle soorten Kruisbekken zijn zaden van naaldbomen het hoofdvoedsel. Daarom hebben alle drie soorten die karakteristieke gekruiste snavelpunten, een aanpassing waarmee ze de zaden uit de kegels peuteren. Overigens eten Kruisbekken ook wel eens bessen of insecten.

De Grote Kruisbek is wat groter dan de gewone Kruisbek, maar is het makkelijkst te herkennen aan de dikkere nek en de in verhouding grotere kop die bovendien meer grijs bevat. De snavel is zwaarder en de uiteinden zijn stomper en minder gekruist. De ondersnavel heeft een bolling aan onderkant. Die snavel is uitstekend geschikt om onrijpe zaden uit nog dichte kegels van grove en zwarte den te peuteren, het voorkeursvoedsel voor deze Kruisbek. Hij knipt de kegels af, om ze daarna op een tak te bewerken. Heel soms eten Grote Kruisbekken insecten.

Grote Kruisbekken zijn standvogel in Scandinavië en Europees Noord-Rusland. Ze broeden vooral in open, oude bossen met veel grove den. Het nest wordt door het vrouwtje gebouwd, grotendeels van takjes naaldhout, met gras, bladeren, mos en enige veren voor een zachte binnenkant. Het bevindt zich meestal in de kroon, aan de buitenkant op een zijtak. Buiten de broedtijd zijn Grote Kruisbekken ook in bossen met andere naaldboomsoorten te vinden.

In Nederland komt de Grote Kruisbek nagenoeg alleen voor tijdens grote invasiejaren, afhankelijk van voedselaanwezigheid in Scandinavië, Rusland en de Baltische staten. Invasies waarbij honderden tot duizenden vogels betrokken waren traden op in 1982/83 (concentratie in kuststreek) en 1990/91 (veel in binnenland). Kleinere invasies van enkele tientallen exemplaren vonden plaats in onder andere 1993/94, 1997/98 en 2013/14. Groepjes kunnen op geschikte plekken weken- tot maandenlang aanwezig blijven. Tijdens de laatste invasie in 2013 werden 122 vogels geteld.

Na invasies blijven in het voorjaar wel eens broedverdachte Grote Kruisbekken achter in Nederland. Alleen in 1991 leidde dat tot substantiële aantallen territoria (wellicht 50-100) en zekere broedgevallen, voornamelijk in Drenthe, de Veluwe en Noord-Brabant. Tot een blijvende vestiging kwam het niet. Incidentele broedgevallen zijn ook uit enkele andere jaren bekend (bron: sovon.nl).

In de afgelopen jaren zijn (nomadische) Grote Kruisbekken ook tijdens wintertellingen in Meijendel waargenomen. Bekijk dat via deze link.

Klik de groene knop voor de kaart met het areaal van de Grote Kruisbek gemaakt door xeno-canto. kaart
2013: Kruisbekinvasie in Nederland
2013 kan volgens Vogelbescherming NL de boeken in als een invasiejaar van Kruisbekken die verspreid over Nederland worden waargenomen; ze zijn vooral over en in de bosrijke gebieden in het oosten en midden van ons land gezien. Lees het bericht op natuurbericht.nl hier.

Ook SOVON bericht over die invasie van 2013. En in voorjaar 2014 trekt SOVON de aanwezigheid van veel Kruisbekken door naar het broedseizoen in dit bericht. Voor alle soorten Kruisbekken geldt dat het vroege broeders zijn die in januari al kunnen broeden. Op die pagina staat een link naar een uitgebreid artikel met details over de invasie en per kruisbekkensoort over de broedbiologie en waar je speciaal op moet letten bij 'broedverdachte' vogels.
lees meer…
Vogelzang en/of andere -geluiden

Klik de knoppen om zang of geluid direct af te spelen.

Geluiden zoeken op het internet.
  • In de vogelgids van VBNL staan geluiden van de Grote Kruisbek.
  • Ook op waarneming.nl zijn van de meeste soorten geluidsfragmenten te vinden.
    Zoek ze via deze link.
  • Xeno-canto is een website waar geluidsopnames van vogels uit de gehele wereld worden gedeeld. Zoek er naar geluiden van de Grote Kruisbek.
  • via deze link wordt Nederland als zoekgebied ingesteld.
  • via deze link wordt een onbeperkt zoekgebied ingesteld.
top