Home page Zoeken
top

Vogelsoorten arrow Kruisbek

Alle Vinken:
[euring: 16660]
Familienaam: Vinken (Fringillidae) Voor de familienamen wordt de indeling gevolgd van 'Dutch Avifauna' en 'Waarneming.nl'. Dat is niet altijd dezelfde als die van bijvoorbeeld Vogelbescherming of andere sites.

Klik deze info-button voor lijst van dutchavifauna,
klik de button links voor waarneming.nl.

Latin: Loxia curvirostra | English: Crossbill
Deu: Fichtenkreuzschnabel | Fran: Beccroisé des sapins | Esp: Piquituerto com£n…


CC BY-SA 3.0  via Creative Commons
Qua uiterlijk lijken de Kruisbek, Grote Kruisbek en Witbandkruisbek erg op elkaar. Volwassen mannetjes zijn oranjerood met zwarte vleugels en staart. Vrouwtjes zijn groengeel waar mannetjes oranjerood zijn. Alleen de Witbandkruisbek heeft brede witte vleugelstrepen en witte punten aan de tertials.

De uiterlijke verschillen zitten o.a. in het formaat, deze Kruisbek is de middelste van de drie. De spreidingsgebieden zijn verschillend, maar grote delen overlappen. De drie soorten verblijven echter in uiteenlopend biotoop. Verder zijn er verschillen in roep en zang.

Voor alle soorten Kruisbekken zijn zaden van naaldbomen het hoofdvoedsel. Daarom hebben alle drie soorten die karakteristieke gekruiste snavelpunten, een aanpassing waarmee ze de zaden uit de kegels peuteren. Overigens eten Kruisbekken ook wel eens bessen of insecten.

Kruisbekken zijn standvogels die voorkomen in de boreale zone en zuidelijk daarvan voornamelijk in de bergen. De habitat in het noordelijke deel is vooral sparrenbos en in het zuiden ook dennenbos. Het voedsel bestaat voornamelijk uit sparren-, of ook dennenzaden al eten ze soms ook wel bessen, zaden van kruiden en insecten.

In Nederland komen ze met name voor in de uitgestrekte dennenbossen die te vinden zijn op de zandgronden. Na invasies blijven Kruisbekken in ons land achter en komen in sterk wisselende aantallen tot broeden. Sinds 1975 is het een jaarlijkse broedvogel (aanvankelijk 25-400 paar), die met name sinds de jaren tachtig in aantal is toegenomen tot ongeveer 3500 paren na een invasiejaar.

De Kruisbek is een vroege broeder. Al in Februari bouwt de vrouw een nest van takjes in een naaldboom en bekleedt dat met gras. Ze legt daar 3-4 eieren in die ze hoofdzakelijk alleen uitbroedt. Beide ouders voeren de jongen. Buiten het broedseizoen houden Kruisbekken zich vaak op in groepen.

Als Kruisbekken in de duinen van Meijendel worden gezien is dat meestal in najaar en winter, dat zijn dan vooral vogels uit Scandinavië. Soms hangt dit samen met invasies, ook worden jaarlijks wel 'nomaden' waargenomen. Zo zijn de afgelopen jaren bij wintertellingen regelmatig Kruisbekken gezien; bekijk dat via deze link.

Klik de groene knop voor de kaart met het areaal van de Kruisbek gemaakt door xeno-canto. kaart
2013: Kruisbekinvasie in Nederland
2013 kan volgens Vogelbescherming NL de boeken in als een invasiejaar van Kruisbekken die verspreid over Nederland worden waargenomen; ze zijn vooral over en in de bosrijke gebieden in het oosten en midden van ons land gezien. Lees het bericht op natuurbericht.nl hier.

Ook SOVON bericht over die invasie van 2013. En in voorjaar 2014 trekt SOVON de aanwezigheid van veel Kruisbekken door naar het broedseizoen in dit bericht. Voor alle soorten Kruisbekken geldt dat het vroege broeders zijn die in januari al kunnen broeden. Op die pagina staat een link naar een uitgebreid artikel met details over de invasie en per kruisbekkensoort over de broedbiologie en waar je speciaal op moet letten bij 'broedverdachte' vogels.
lees meer…
Broedsucces Kruisbek
Grafiek wordt opgebouwd…
 

In 5 van de 34 geïnventariseerde jaren zijn territoria vastgesteld voor de Kruisbek.
In de grafiek worden de aantallen per km² weergegeven, de tabel toont absolute aantallen.

Jaar
Aantal
 1989   1991   1998   2000   2003 
1 3 1 1 1

Klik op een jaartal in bovenstaande tabel voor een kaart
met de kavels waar territoria zijn vastgesteld

De Kruisbek behoort tot de ecologische groep soorten van opgaand, gesloten bos en het broedresultaat wordt in de BMP-verslagen bij die groep besproken.
Grafiek gebaseerd op het Meetnet Broedvogels (BMP). Weergegeven is de jaarlijkse index van de broedpopulatie t.o.v. 1990 en de standaardfout.
Voor de landelijke spreiding kijk op sovon.nl.
De oppervlakte grove dennen en andere naaldbomen (sparren), bepaalt voor een groot deel de aantallen Kruisbekken. De dichtheden zijn nergens zo hoog als op de Veluwe. De jaarlijkse verschillen zijn enorm. In sommige jaren ontbreekt de soort nagenoeg, in jaren volgend op een invasie zijn het er soms vele duizenden. De soort was tot ongeveer 1970 een incidentele broedvogel. De uitbreiding daarna is het gevolg van de uitbreiding van het bestand naaldbossen.

De broedresultaten in Nederland zijn gewoonlijk echter slecht door voedselgebrek, veroorzaakt door het vroegtijdig openspringen van kegels. Nederland kent geen bestendige populatie die zich zonder regelmatige instroom handhaaft (bron: sovon.nl).

In Meijendel is de Kruisbek een incidentele broedvogel, vier maal is een enkel territorium vastgesteld, in 1991 waren dat er drie. Dit patroon valt samen met de landelijke uitschieters en schommelingen.
Vogelzang en/of andere -geluiden

Klik de knoppen om zang of geluid direct af te spelen.

Geluiden zoeken op het internet.
  • In de vogelgids van VBNL staan geluiden van de Kruisbek.
  • Ook op waarneming.nl zijn van de meeste soorten geluidsfragmenten te vinden.
    Zoek ze via deze link.
  • Xeno-canto is een website waar geluidsopnames van vogels uit de gehele wereld worden gedeeld. Zoek er naar geluiden van de Kruisbek.
  • via deze link wordt Nederland als zoekgebied ingesteld.
  • via deze link wordt een onbeperkt zoekgebied ingesteld.
top