Home page Zoeken
top

Vogelsoorten arrow Koolmees

Alle Mezen:
[euring: 14640]
Familienaam: Mezen (Paridae) Voor de wetenschappeljke namen wordt de indeling gevolgd van 'Dutch Avifauna' en 'Waarneming.nl'. Dat is niet altijd dezelfde indeling als die op andere sites.

Klik deze info-button voor lijst van dutchavifauna,
klik de button links voor waarneming.nl.

Latin: Parus major | English: Great Tit
Deu: Kohlmeise | Fran: Mésange charbonnière | Esp: Carbonero com£n…


Foto van de Koolmees
Foto: Edwin Bax
De Koolmees is een van de bekendste standvogels van Nederland. Want Koolmezen vind je wel haast overal en wie (her)kent dit vogeltje met zijn groen-geel-zwarte verenpak niet? In zeer bosrijke gebieden kent deze soort de hoogste dichtheid. In de winter neemt het aantal Koolmezen soms enorm toe door invasies van doortrekkers.

Maar niet alleen in de vrije natuur zijn ze te vinden, ze zijn ook volop in stadsparken, tuinen en op terassen aanwezig, met name als er een voederplank staat of pinda's hangen.

De Koolmees is een holenbroeder en elke daar aanwezige nestkasts wordt op z'n minst op geschiktheid onderzocht en vaak wordt er een nestje in gebouwd. Het legsel telt normaliter zo'n 8 à 12 eieren. Aangezien de Koolmees afhankelijk is van de hoeveelheid beschikbare insecten en rupsen moet deze hierop in spelen wanneer er gebroed wordt. Omdat het in de regel in het voorjaar steeds eerder warm is vindt ook de leg steeds eerder plaats. Als daarentegen het voorjaar koud is en er weinig voedsel te vinden is legt het vrouwtje vaak maar de helft van het normale legsel. Tijdens het broeden wordt het vrouwtje door het mannetje gevoerd. Beide ouders verzorgen de jongen; die krijgen vooral insecten te eten zoals rupsen en bladluizen, maar soms ook knoppen en zaden.

Het onderscheid tussen de geslachten kan middels de zwarte borststreep worden gemaakt; de "stropdas" van het vrouwtje is beduidend smaller dan die van het mannetje. Het vocabulaire van de Koolmees is zeer uitgebreid en kan wel 40 variaties omvatten.

Klik de knop rechts voor de kaart met het areaal van de Koolmees gemaakt door xeno-canto kaart
Koolmezen en klimaatverandering
Uit een Brits onderzoek blijkt dat Koolmezen in de afgelopen dertig jaar bijna een gram aan lichaamsgewicht verloren. Dat lijkt weinig, maar voor een vogeltje van nog geen 19 gram is dat relatief veel. Bij o.a. Zwartkoppen en Pimpelmezen werd een overeenkomstige tendens vastgesteld. De meest waarschijnlijke oorzaak is opwarming van het klimaat. Slanker worden is namelijk een al lang bekende aanpassing aan warmere omstandigheden. De achtergrond van dit fenomeen heeft te maken met de relatie tussen oppervlak (de huid) en inhoud (omvang). Hoe meer oppervlak er relatief is, hoe sneller warmte wordt afgegeven en de energie huishouding is er steeds op gericht om zo efficiënt mogelijke met warmte om te gaan. Slanker wordende vogels laten dus evolutie in sneltreinvaart zien.
Broedsucces Koolmees
Grafiek wordt opgebouwd…
 

In alle 34 geïnventariseerde jaren zijn territoria vastgesteld voor de Koolmees.
In de grafiek worden de aantallen per km² weergegeven, de tabel toont absolute aantallen.

Jaar
Aantal
 '84   '85   '86   '87   '88   '89   '90   '91   '92   '93   '94   '95   '96   '97   '98   '99   '00   '01   '02   '03   '04   '05   '06   '07   '08   '09   '10   '11   '12   '13   '14   '15   '16   '17 
170 210 285 322 220 256 316 394 396 363 325 340 367 380 359 352 332 329 324 321 344 257 306 387 311 287 432 376 360 413 441 424 491 491

Klik op een jaartal in bovenstaande tabel voor een kaart met de kavels waar territoria zijn vastgesteld

De Koolmees behoort tot de ecologische groep soorten van opgaand, gesloten bos en het broedresultaat wordt in de BMP-verslagen bij die groep besproken.
De Koolmees staat op de 5e plaats in de 'Top 10' van meest Top 10
succesvolle broedvogels van Meijendel met 491 territoria
Grafiek gebaseerd op het Meetnet Broedvogels (BMP). Weergegeven is de jaarlijkse index van de broedpopulatie t.o.v. 1990 en de standaardfout.
Voor de landelijke spreiding kijk bij Sovon.
In heel Nederland zijn Koolmezen te vinden, enkele boomloze gebieden daargelaten. De soort heeft een voorkeur voor oud loofbos maar kan door het ophangen van nestkasten ook in andere bostypen of in stedelijk gebied hoge dichtheden bereiken. Afgezien van de vlotte kolonisatie van geschikte nieuwe gebieden (zoals Zuidelijk Flevoland) is de verspreiding al vele decennia ongewijzigd. De landelijke aantallen namen in dezelfde periode licht toe, met inzinkingen na winters met strenge vorst en veel sneeuw. De toename zal (deels) samenhangen met het ouder en geschikter worden van veel bossen en meer groenvoorzieningen in verstedelijkend, voorheen open landschap. In naaldbossen op arme zandgronden zijn de broedresultaten matig door kalkgebrek en wordt enige afname verwacht (bron: Sovon).
Vogelzang en/of andere -geluiden

Klik de knoppen om zang of geluid direct af te spelen.

  • Koolmees op vogelgeluid.nl. Opname: Jarek Matusiak | xeno-canto
  • De Koolmees op de CD van VWG-Meijendel. [CD niet meer verkrijgbaar]
    (bestand speelt na enkele seconden downloaden)
  • Vergelijk de roep van de Koolmees en de Glanskop.
  • Koolmees.
  • Het pi-chèè van de Glanskop.
Geluiden zoeken op het internet.
  • In de vogelgids van staan geluiden van de Koolmees.
  • Ook op waarneming.nl zijn van de meeste soorten geluidsfragmenten te vinden.
    Zoek ze via deze link.
  • Xeno-canto is een website waar geluidsopnames van vogels uit de gehele wereld worden gedeeld. Zoek er naar geluiden van de Koolmees.
  • via deze link wordt Nederland als zoekgebied ingesteld.
  • via deze link wordt een onbeperkt zoekgebied ingesteld.
top