Home page Zoeken
top

Vogelsoorten arrow Staartmees

[euring: 14370]
Familienaam: Staartmezen (Aegithalidae) Voor de wetenschappeljke namen wordt de indeling gevolgd van 'Dutch Avifauna' en 'Waarneming.nl'. Dat is niet altijd dezelfde indeling als die op andere sites.

Klik deze info-button voor lijst van dutchavifauna,
klik de button links voor waarneming.nl.

Latin: Aegithalos caudatus | English: Long-tailed Tit
Deu: Schwanzmeise | Fran: Mésange à longue queue | Esp: Mito…


Een Staartmees is een klein vogeltje met een relatief zeer lange staart. De bovenzijde is zwart met een brede roze zoom, de onderzijde is wit en verloopt naar roze bij de onderbuik. De kop is wit met een brede zwarte oog-/wenkbrauwstreep.

Staartmezen komen in vrijwel heel EurAzië voor, m.u.v. de meest noordelijke zone. Er zijn liefst 17 ondersoorten die regionaal gescheiden voorkomen (zie hieronder). Staartmezen zijn standvogels van loof- en gemengd bos met rijke ondergroei. Anders dan Kool- en Pimpelmezen komen ze nauwelijks voor in tuinen en buitensteden.

Al in februari wordt met de bouw van het koepelvormige nest begonnen. Het is een heel bewerkelijk nest waarbij een geraamte wordt gevuld met haren en donsveertjes. De buitenkant wordt afgewerkt met spinrag en stukjes korstmos (zie foto). Hierin worden tot wel 12 eieren gelegd die door het vrouwtje worden uitgebroed. Ze moet daarbij haar staart over de rug dubbelvouwen om fatsoenlijk in het nest te passen. Beide ouders verzorgen de jongen.

Het zijn zeer sociale vogels: buiten het broedseizoen leven ze vooral in rondzwervende familiegroepjes. Ze delen het voedsel en wachten op elkaar om gezamenlijk verder te trekken. Ze houden daarbij contact door een kort trillend roepje.

De Noord-Europese ondersoort Witkopstaartmees, met geheel witte kop en scherp afgetekende nekband, verschijnt slechts bij uitzondering in ons land. Overigens broeden heel wat witkoppige Staartmezen bij ons; groepen van uitsluitend witkoppige vogels (duidend op Witkopstaartmees) zijn zeldzaam (bron: Sovon).

Taxonomie
Aanvankelijk werd de Staartmees geplaatst in het geslacht Parus van de familie der Mezen (Paridae), maar ze verschillen in diverse aspecten, zoals nestbouw en de vroege rui van de juvenielen. Ook het DNA verschilt voldoende om een afzonderlijke familie te rechtvaardigen, de Staartmezen (Aegithalidae).

Klik de knop rechts voor de kaart met het areaal van de Staartmees gemaakt door xeno-canto kaart
Ondersoorten van de Staartmees
Deze kaart toont de ondersoorten van de Staartmees. Klik de kaart voor een vergroting.
De kaart is van 'Donkey shot' at German Wikipedia [CC BY-SA 3.0] (grappig…)
lees meer…
Broedsucces Staartmees
Grafiek wordt opgebouwd…
 

In alle 34 geïnventariseerde jaren zijn territoria vastgesteld voor de Staartmees.
In de grafiek worden de aantallen per km² weergegeven, de tabel toont absolute aantallen.

Jaar
Aantal
 '84   '85   '86   '87   '88   '89   '90   '91   '92   '93   '94   '95   '96   '97   '98   '99   '00   '01   '02   '03   '04   '05   '06   '07   '08   '09   '10   '11   '12   '13   '14   '15   '16   '17 
27 37 43 53 36 42 47 48 85 74 77 61 61 55 46 68 83 79 67 56 63 43 50 46 46 66 91 67 75 55 65 57 72 77

Klik op een jaartal in bovenstaande tabel voor een kaart met de kavels waar territoria zijn vastgesteld

De Staartmees behoort tot de ecologische groep soorten van struiken en struwelen en het broedresultaat wordt in de BMP-verslagen bij die groep besproken.
Grafiek gebaseerd op het Meetnet Broedvogels (BMP). Weergegeven is de jaarlijkse index van de broedpopulatie t.o.v. 1990 en de standaardfout.
Voor de landelijke spreiding kijk bij Sovon.
Staartmezen zijn op de hoge gronden gewone broedvogels in bossen, tuinen en parken met voldoende ondergroei. In het westen en noorden van het land bleef het voorkomen lange tijd grotendeels beperkt tot de duinen, moerasbos en stedelijk gebied. In het laatste kwart van de twintigste eeuw heeft de soort zich hier uitgebreid dankzij uitbreiding van steden en bosaanplant in voorheen open landschap.

De soort lijkt weinig last te hebben van koude winters, tenzij die met veel ijzel gepaard gaan. De landelijke aantallen namen om onbekende redenen af in de jaren negentig en schommelen sindsdien op lager niveau (bron: Sovon).

De populatie in Meijendel lijkt stabiel, wat uitschieters daargelaten.
Vogelzang en/of andere -geluiden

Klik de knoppen om zang of geluid direct af te spelen.

  • Staartmees op vogelgeluid.nl. Opname: Jarek Matusiak | xeno-canto
  • De Staartmees op de CD van VWG-Meijendel. [CD niet meer verkrijgbaar]
    (bestand speelt na enkele seconden downloaden)
Geluiden zoeken op het internet.
  • In de vogelgids van staan geluiden van de Staartmees.
  • Ook op waarneming.nl zijn van de meeste soorten geluidsfragmenten te vinden.
    Zoek ze via deze link.
  • Xeno-canto is een website waar geluidsopnames van vogels uit de gehele wereld worden gedeeld. Zoek er naar geluiden van de Staartmees
  • via deze link wordt Nederland als zoekgebied ingesteld.
  • via deze link wordt een onbeperkt zoekgebied ingesteld.
top