Home page Zoeken
top

Vogelsoorten arrow Tapuit

Alle Vliegenvangers:
[euring: 11460]
Familienaam: Vliegenvangers (Muscicapidae) Voor de familienamen wordt de indeling gevolgd van 'Dutch Avifauna' en 'Waarneming.nl'. Dat is niet altijd dezelfde als die van bijvoorbeeld Vogelbescherming of andere sites.

Klik deze info-button voor lijst van dutchavifauna,
klik de button links voor waarneming.nl.

Latin: Oenanthe oenanthe | English: Wheatear
Deu: Steinschmätzer | Fran: Traquet motteux | Esp: Collalba gris…


Foto van de Tapuit
Foto: Edwin Bax  
De Tapuit is een opvallende, middelgrote zangvogel van open gebied. Het mannetje is overwegend grijs van boven en wit van onderen. Hij heeft een zwart masker en zwarte vleugels en een belangrijk kenmerk is de witte stuit en de witte staart met, van achter gezien, een karakteristieke omgekeerde, zwarte ‘T’. Het vrouwtje is onopvallender getekend.Tapuiten hebben de typische snavel van een inssecteneter en tamelijk lange, krachtige poten. Het zijn snelle lopers én vliegers.

Tapuiten zijn trekvogels, onze broedvogels overwinteren vooral in de Sahel. Het zijn over het algemeen bewoners van kale, droge, open en halfopen gebieden zoals heide en duinen.

Nadat de mannetjes in het voorjaar zijn aankomen, meestal eerste helft april, bezetten ze een territorium en beginnnen met zingen. De zang is kort en gevarieerd, met wat leeuwerikachtige tonen vermengd met 'mechanische' geluiden. Soms komen er ook immitaties van andere vogels in voor. Ze broeden tegenwoordig vooral in de duinen en dan vrijwel uitsluitend in konijnenholen, soms landinwaarts ook in holtes tussen boomwortels of onder -stompen. De 4 - 6 eieren worden voornamenlijk door het vrouwtje uitgebroed maar de jongen worden door beide ouders gevoerd. Soms volgt een tweede broedsel.

Tapuiten foerageren op plekken waar ze goed kunnen rennen, m.a.w. korte vegetatie en open, zandige pioeniersvegetateis. Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit rozenkevers, kleine junikevers, kniptorlarven (‘ritnaalden’), vlinderrupsen, vliegen, spinnen en sprinkhanen.

Behalve als broedvogel worden Scandinavische en Groenlandse vogels in behoorlijke aantallen waargenomen tijdens de trek; in het voorjaar van eind april tot diep in mei, in het najaar vooral in augustus en september, met een uitloop naar oktober.

Met de Nederlandse populatie Tapuiten gaat het al jaren slecht. In de laatste kwarteeuw zijn de aantallen gedecimeerd. In 2012 waren er naar schatting nog maar 260-290 broedparen over. Gerichter onderzoek geeft heeft verschillende oorzaken voor deze achteruitgang aan het licht gebracht. Recent verscheen er een fraaie brochure van Vogelbescherming Nederland, waarin deze kennis is gebundeld en beschermingsmaatregelen zijn beschreven. [Bron SOVON]

Lees meer hierover in het tweede katern.

Grafiek met territoria Tapuit
 
Klik op een jaartal in dit overzicht voor een jaarlijst
met kaartje van kavels waar territoria zijn vastgesteld
Jaar
Aantal
 '84   '85   '86   '87   '88   '89   '90   '91   '92   '93   '94   '95   '96   '97   '98   '01   '02   '03   '04   '05 
40 58 51 63 42 36 26 12 18 8 7 8 2 2 2 1 1 1 1 2

In 20 van de 33 geïnventariseerde jaren zijn territoria vastgesteld voor de Tapuit.
In de grafiek worden de aantallen per km² weergegeven, de tabel toont absolute aantallen.


de Tapuit behoort tot de ecologische groep soorten van pioniersvegetatie en ruigten en het broedresultaat wordt in de BMP-verslagen bij die groep besproken.
De grafiek links toont de ontwikkeling in NL De gegevens zijn afkomstig van landelijke tellingen van kolonievogels en zeldzame broedvogels (Meetnet Broedvogels). Weergegeven is de jaarlijkse populatie-index, gebaseerd op de gehele Nederlandse populatie of aantallen in de belangrijkste broedgebieden.
Bron: www.sovon.nl
Kijk op SOVON.nl voor de landelijke spreiding
 
De Tapuit in Meijendel. Het was eens een algemeen voorkomende vogel hier in het duin, maar is helaas als broedvogel geheel verdwenen. De waarnemingen van na 1995 komen waarschijnlijk voort uit de vastgestelde methodiek van het BMP die niet iets zegt over het broedsucces. De waargenomen vogels zijn zeer waarschijnlijk niet tot broeden gekomen.

De scherpe daling en uiteindelijke verdwijning medio jaren ’90 uit het Meijendelse duin volgt de landelijke trend en loopt er zelfs op vooruit. Niet voor niets staat de Tapuit op de Rode Lijst (2004) als “bedreigd”.

De Tapuit in Nederland
Het verdwijnen van de Tapuit is wel in verband gebracht met de komst van de Vos in het duin (ca. 1980). Maar het blijkt vooral een gevolg te zijn van de voortschrijdende verruiging! Belangrijk tapuitenvoer zijn rozenkevers, junikevers, kniptorlarven en rupsen van de mosmot. Dat zijn prooien die leven op een schrale vegetatie van diverse korte grassoorten, zandige terreinen en actieve verstuivingen. De opkomst van de ruige vegatie is vooral een effect van de 'bemesting' uit de atmosfeer door uitlaatgassen, industriële uitstoot en intensieve veeteelt. Naast deze factoren wordt de afname van deze holenbroeder ook in verband gebracht met de teruggang in de konijnenpopulatie in Meijendel.

In het laatste kwart van de vorige eeuw is de Tapuit in heel Nederland als broedvogel sterk in aantal afgenomen, een ontwikkeling die nog altijd voortduurt. Van de medio jaren ’80 ruim 2000 aanwezige broedparen blijken er eind jaren ’90 nog hooguit 600-800 over te zijn en in 2007 zijn dat er nog maar ca. 230 tot 270. Anno 2012 broeden een kwart van de Nederlandse Tapuiten, zo’n 50 territoria, in de Noordduinen van Noord-Holland en dan vooral in het voormalig militair terrein ‘Botgat’. Tapuiten zijn namenlijk nogal gevoelig gebleken voor verstoring en de hekken rondom dat terrein hebben jarenlang voor rust garant gestaan.

Dioxines en PCB's in niet-uitgekomen tapuiteneieren.
In mei 2012 maakte Stichting Bargerveen bekend dat eieren van tapuiten en graspiepers in het Noord-Hollands Duinreservaat en het Aekingerzand veel dioxines en ook PCB's bevatten. Die zijn vermoedelijk afkomstig van insecten die deze gifstoffen opnemen uit de bodem. Via deze link is het artikel in 'Vakblad natuur bos landschap' te lezen. Lees hier meer op de site van de Stichting Bargerveen. Vervolgonderzoek moet uitwijzen hoe de stapeling van dioxinen in natuurgebieden verloopt, welke diersoorten een hoge blootstelling ondervinden en welke oplossingsrichtingen er zijn.

Wellicht speelt er nóg iets: door overmatige stikstofdepositie is mogelijk de eiwitbalans in planten verstoord, waardoor deze kwalitatief slechter zijn dan zou moeten. Op arme zandgronden in het binnenland is dat al aangetoond. Gevolg: minder bodemleven (dat die plantjes eet) en dus minder prooien voor tapuiten. Ook hiernaar komt onderzoek.

Vogelonderzoekers en -beschermers op de bres
Vogelbescherming Nederland en SOVON Vogelonderzoek Nederland hebben het jaar 2005 uitgeroepen tot het 'Jaar van de Tapuit'. Hierin werd getracht een volledig en actueel beeld van de verspreiding en populatiegrootte van de Tapuit als broedvogel in Nederland te verkrijgen, informatie te verzamelen over de specifieke habitatvoorkeur van de Tapuit, en inzicht te verkrijgen in de effectiviteit van het aanbieden van kunstmatige nestgelegenheid in de vorm van nestkasten. Het rapport is beschikbaar op de site van Sovon en in te zien via deze link.

In september 2013 trekt Vogelbescherming NL (opnieuw) aan de bel met het bericht, "De Tapuit staat op de rand van de afgrond". Zo broeden momenteel nog maar 4 paren in het Noord-Hollands Duinreservaat, in 1988 nog 165. Ook tussen Callantsoog en Den Helder zijn de aantallen ten opzichte van voorgaande jaren met bijna een kwart afgenomen en resteren nog 50 paren. Dit blijkt uit onderzoek van Stichting Bargerveen en Sovon. Niet één factor, maar een combinatie van verschillende factoren doet de Tapuit de das om (zie tweede katern onder de grafiek).

Bij recent onderzoek naar de afname van de Tapuit werkt Sovon nauw samen met Stichting Bargerveen. Het onderzoek spitst zich toe op broedsucces, overleving, voedsel en habitatgebruik. Veldwerk vindt plaats in de duinen van Noord-Holland en het Aekingerzand in Drenthe. Meer details en beschikbare publicaties vindt u hier.

Stichting Bargerveen heeft eind 2012 een rapport gepubliceerd over de relatie tussen tapuiten, insecten en beheer in de Helmduinen (beheerder Dunea) in 2010-2011. Lees het via deze link. (Hierin staan ook foto's van tapuitenkasten).

Sovon, Stichting Bargerveen, Vogelbescherming NL, gesteund door het Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN), hebben de kennis gebundeld die nodig is om de Tapuit te beschermen. Om terreinbeheerders, die zelf ook aan het tapuitenonderzoek hebben bijgedragen, handvatten te geven voor effectief beheer van het leefgebied van de Tapuit. Maar om ook andere partijen en natuurbeschermers te motiveren tot acties. De gebundelde kennis is (mei 2014) in een fraaie brochure verschenen. [Bron SOVON]

Bescherming van de Tapuit

Klik dit icon om de gehele Rode lijst in een 'handzaam' overzicht te bekijken
[overgenomen van Vogelvisie.nl]

de Tapuit staat in de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels en is daar ingedeeld bij de 'Bedreigde soorten'. 'Bedreigde soorten': Soorten die sterk zijn afgenomen en zeldzaam tot zeer zeldzaam zijn en soorten die zeer sterk zijn afgenomen en zeldzaam zijn.

Deze soort is opgenomen in het 'Actieplan bedreigde vogels' van VBNL.
Lees meer in deze brochure.

Vogelzang en/of andere -geluiden op het internet. Gebruik de hyperlinks naar externe sites.

Xeno-canto is een website waar geluidsopnames van vogels uit de gehele wereld worden gedeeld.
  • Zoek er naar geluiden van de Tapuit via deze link, waarbij Nederland als zoekgebied is ingesteld.
  • Als dat geen of onvoldoende resultaten oplevert, kan op Xeno-canto het zoekgebied worden vergroot. De gepresenteerde kaart geeft dan meteen ook een fraai overzicht van het spreidingsgebied van de Tapuit.

Ook op waarneming.nl zijn van de meeste soorten geluidsfragmenten te vinden.
Zoek ze via deze link.

top