Home page Zoeken
top

Vogelsoorten arrow Tapuit

Alle Vliegenvangers:
[euring: 11460]
Familienaam: Vliegenvangers (Muscicapidae) Voor de wetenschappeljke namen wordt de indeling gevolgd van 'Dutch Avifauna' en 'Waarneming.nl'. Dat is niet altijd dezelfde indeling als die op andere sites.

Klik deze info-button voor lijst van dutchavifauna,
klik de button links voor waarneming.nl.

Latin: Oenanthe oenanthe | English: Wheatear
Deu: Steinschmätzer | Fran: Traquet motteux | Esp: Collalba gris…


Foto van de Tapuit
Foto: Edwin Bax
De Tapuit is een opvallende, middelgrote zangvogel van open gebied. Het mannetje is overwegend grijs van boven en wit van onderen. Hij heeft een zwart masker en zwarte vleugels en een belangrijk kenmerk is de witte stuit en de witte staart met, van achter gezien, een karakteristieke omgekeerde, zwarte ‘T’. Het vrouwtje is onopvallender getekend. Tapuiten hebben de typische snavel van een inssecteneter en tamelijk lange, krachtige poten. Het zijn snelle lopers én vliegers.

Tapuiten zijn trekvogels, onze broedvogels overwinteren vooral in de Sahel. Het zijn over het algemeen bewoners van kale, droge, open en halfopen gebieden zoals heide en duinen.

Nadat de mannetjes in het voorjaar zijn aankomen, meestal eerste helft april, bezetten ze een territorium en beginnnen met zingen. De zang is kort en gevarieerd, met wat leeuwerikachtige tonen vermengd met 'mechanische' geluiden. Soms komen er ook immitaties van andere vogels in voor. Ze broeden tegenwoordig vooral in de duinen en dan vrijwel uitsluitend in konijnenholen, soms landinwaarts ook in holtes tussen boomwortels of onder -stompen. De 4 - 6 eieren worden voornamenlijk door het vrouwtje uitgebroed maar de jongen worden door beide ouders gevoerd. Soms volgt een tweede broedsel.

Tapuiten foerageren op plekken waar ze goed kunnen rennen, m.a.w. korte vegetatie en open, zandige pioeniersvegetateis. Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit rozenkevers, kleine junikevers, kniptorlarven (‘ritnaalden’), vlinderrupsen, vliegen, spinnen en sprinkhanen.

Behalve als broedvogel worden Scandinavische en Groenlandse vogels in behoorlijke aantallen waargenomen tijdens de trek; in het voorjaar van eind april tot diep in mei, in het najaar vooral in augustus en september, met een uitloop naar oktober.

Klik de knop rechts voor de kaart met het areaal van de Tapuit gemaakt door xeno-canto kaart
Onderzoek en onderzoeksresultaten Tapuit
Tapuiten en duinbeheer in de Noordkop
Deze smalle duinstrook tussen Den Helder en Callantsoog herbergt ongeveer 20% van de Nederlandse broedpopulatie van de tapuit. Het is daarmee het grootste resterende bolwerk van de soort in Nederland. Sinds 2007 worden hier de aantallen, het broedsucces en de overleving gevolgd, mede in relatie tot de verschillende beheermaatregelen die worden uitgevoerd om de tapuit en haar habitat te behouden. Dat levert kennis op die nodig is om de momenteel ‘zeer ongunstige staat van instandhouding’ van de Tapuit te kunnen verbeteren. Lees de publicatie via deze link.

Onderzoeken stichting Bargerveen en Sovon
Bij recent onderzoek naar de afname van de Tapuit werkt Sovon nauw samen met Stichting Bargerveen. Het onderzoek spitst zich toe op broedsucces, overleving, voedsel en habitatgebruik. Veldwerk vindt plaats in de duinen van Noord-Holland en het Aekingerzand in Drenthe.

Stichting Bargerveen heeft eind 2012 een rapport gepubliceerd over de relatie tussen tapuiten, insecten en beheer in de Helmduinen (beheerder Dunea) in 2010-2011. Lees het via deze via deze link (hierin staan ook foto's van tapuitenkasten).

Dioxines en PCB's in niet-uitgekomen tapuiteneieren
In mei 2012 maakte Stichting Bargerveen bekend dat eieren van tapuiten en graspiepers in het Noord-Hollands Duinreservaat en het Aekingerzand veel dioxines en ook PCB's bevatten. Die zijn vermoedelijk afkomstig van insecten die deze gifstoffen opnemen uit de bodem. Via deze link is het artikel in 'Vakblad natuur bos landschap' te lezen. Lees hier meer op de site van de Stichting Bargerveen. Vervolgonderzoek moet uitwijzen hoe de stapeling van dioxinen in natuurgebieden verloopt, welke diersoorten een hoge blootstelling ondervinden en welke oplossingsrichtingen er zijn.

Wellicht speelt er nóg iets: door overmatige stikstofdepositie is mogelijk de eiwitbalans in planten verstoord, waardoor deze kwalitatief slechter zijn dan zou moeten. Op arme zandgronden in het binnenland is dat al aangetoond. Gevolg: minder bodemleven (dat die plantjes eet) en dus minder prooien voor tapuiten. Ook hiernaar komt onderzoek.

2005 het 'Jaar van de Tapuit'
Vogelbescherming Nederland en SOVON Vogelonderzoek Nederland hebben het jaar 2005 uitgeroepen tot het 'Jaar van de Tapuit'. Hierin werd getracht een volledig en actueel beeld van de verspreiding en populatiegrootte van de Tapuit als broedvogel in Nederland te verkrijgen, informatie te verzamelen over de specifieke habitatvoorkeur van de Tapuit, en inzicht te verkrijgen in de effectiviteit van het aanbieden van kunstmatige nestgelegenheid in de vorm van nestkasten. Het rapport is beschikbaar op de site van Sovon en in te zien via sovon.nl.

Meer rapporten en publicaties
Diverse publicaties vindt u op sovon.nl, kijk in de rechterkolom voor beschikbarae rapporten en publicaties. En ook bij vogelbescherming.nl zijn publicaties en brochhures te vinden (kijk rechtsonder).
lees meer…
Broedsucces Tapuit
Grafiek wordt opgebouwd…
 

In 20 van de 34 geïnventariseerde jaren zijn territoria vastgesteld voor de Tapuit.
In de grafiek worden de aantallen per km² weergegeven, de tabel toont absolute aantallen.

Jaar
Aantal
 '84   '85   '86   '87   '88   '89   '90   '91   '92   '93   '94   '95   '96   '97   '98   '01   '02   '03   '04   '05 
40 58 51 63 42 36 26 12 18 8 7 8 2 2 2 1 1 1 1 2

Klik op een jaartal in bovenstaande tabel voor een kaart met de kavels waar territoria zijn vastgesteld

De Tapuit behoort tot de ecologische groep soorten van pioniersvegetatie en ruigten en het broedresultaat wordt in de BMP-verslagen bij die groep besproken.
Grafiek gebaseerd op het Meetnet Broedvogels (kolonies en zeldzame broedvogels). Weergegeven is de jaarlijkse populatie-index, gebaseerd op de gehele populatie of aantallen in de belangrijkste broedgebieden.
Voor de landelijke spreiding kijk bij Sovon.
In het laatste kwart van de vorige eeuw is de Tapuit in heel Nederland als broedvogel sterk afgenomen, een ontwikkeling die nog altijd voortduurt. Van de ruim 2000 aanwezige broedparen medio jaren ’80 blijken er eind jaren ’90 nog hooguit 600-800 over te zijn. De broedpopulatie in 2016 telt 280-320 paren. Anno 2012 broedt bijna een kwart van de Nederlandse Tapuiten, zo’n 50 paren, in de Noordduinen van Noord-Holland en dan vooral in het voormalig militair terrein ‘Botgat’; de hekken rondom dat terrein hebben jarenlang voor rust garant gestaan.

De Tapuit in Meijendel.
Eens was het hier een algemeen voorkomende vogel, maar helaas nu als broedvogel geheel verdwenen. De territoria na 1995 komen waarschijnlijk voort uit de methodiek van het BMP die niets zegt over het broedsucces. De waargenomen vogels zijn zeer waarschijnlijk niet tot broeden gekomen. De scherpe daling en uiteindelijke verdwijning medio jaren ’90 uit het Meijendelse duin volgt de landelijke trend en loopt er zelfs op vooruit.

Het verdwijnen van de Tapuit is wel in verband gebracht met de komst van de Vos in het duin (ca. 1980). Maar het blijkt vooral een gevolg te zijn van de voortschrijdende verruiging! Belangrijk tapuitenvoer zijn rozenkevers, junikevers, kniptorlarven en rupsen van de mosmot. Dat zijn prooien die leven op een schrale vegetatie van diverse korte grassoorten, zandige terreinen en actieve verstuivingen. De opkomst van de ruige vegatie is vooral een effect van de 'bemesting' uit de atmosfeer door uitlaatgassen, industriële uitstoot en intensieve veeteelt. Naast deze factoren wordt de afname van deze holenbroeder ook in verband gebracht met de teruggang in de konijnenpopulatie in Meijendel.
lees meer…
Bescherming van de Tapuit
Tapuiten hebben vooral last van habitatverslechtering door vegetatiesuccessie: vergrassing van de heide en begroeiing van de duinen. Dat leidt tot een gebrek aan open, zandige plekken, die Tapuiten nodig hebben voor hun voedselvoorziening. Oorzaken zijn de 'bemesting' met stikstof die vanuit de lucht neerslaat (door intensieve veehouderij en verkeer) en het ontbreken van de juiste manier van begrazen. Ook de achteruitgang van het aantal konijnen speelt de vogel parten, omdat daardoor minder nestholen beschikbaar zijn. Verder is de recreatie enorm toegenomen en heeft deze nu zeer kwetsbare soort last van predatie (bron: ).

In september 2013 trekt Vogelbescherming aan de bel met het bericht, "De Tapuit staat op de rand van de afgrond". Zo broeden er anno 2013 nog maar 4 paren in het Noord-Hollands Duinreservaat, in 1988 waren dat nog 165. Ook tussen Callantsoog en Den Helder zijn de aantallen ten opzichte van voorgaande jaren met bijna een kwart afgenomen en resteren nog 50 paren. Dit blijkt uit onderzoek van Stichting Bargerveen en Sovon. Niet één factor, maar een combinatie van verschillende factoren doet de Tapuit de das om (zie tweede katern onder de grafiek).

Dat doelgerichte bescherming nut heeft, valt te lezen in het artikel: "Bescherming leidt tot hoger broedsucces Tapuit in 2015" bij .

Sovon, Stichting Bargerveen en Vogelbescherming, gesteund door het Kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN), hebben de kennis gebundeld die nodig is om de Tapuit te beschermen. Om terreinbeheerders, die zelf ook aan het tapuitenonderzoek hebben bijgedragen, handvatten te geven voor effectief beheer van het leefgebied van de Tapuit. Maar om ook andere partijen en natuurbeschermers te motiveren tot acties. De gebundelde kennis is (mei 2014) in een fraaie brochure verschenen die bij Sovon is te downloaden.

Klik dit icon om de gehele Rode lijst in een 'handzaam' overzicht te bekijken
[overgenomen van Vogelvisie.nl]

De Tapuit staat in de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels en is daar ingedeeld bij de 'Bedreigde soorten'. 'Bedreigde soorten': Soorten die sterk zijn afgenomen en zeldzaam tot zeer zeldzaam zijn en soorten die zeer sterk zijn afgenomen en zeldzaam zijn.

Deze soort is opgenomen in het 'Actieplan bedreigde vogels' van VBNL.
Lees meer in deze brochure.

Vogelzang en/of andere -geluiden

Klik de knop om zang of geluid direct af te spelen.

  • Tapuit op vogelgeluid.nl. Opname: Jarek Matusiak | xeno-canto
Geluiden zoeken op het internet.
  • In de vogelgids van staan geluiden van de Tapuit.
  • Ook op waarneming.nl zijn van de meeste soorten geluidsfragmenten te vinden.
    Zoek ze via deze link.
  • Xeno-canto is een website waar geluidsopnames van vogels uit de gehele wereld worden gedeeld. Zoek er naar geluiden van de Tapuit
  • via deze link wordt Nederland als zoekgebied ingesteld.
  • via deze link wordt een onbeperkt zoekgebied ingesteld.
top