Home page Zoeken
top

Vogelsoorten arrow Nachtegaal

Alle Vliegenvangers:
[euring: 11040]
Familienaam: Vliegenvangers (Muscicapidae) Voor de wetenschappeljke namen wordt de indeling gevolgd van 'Dutch Avifauna' en 'Waarneming.nl'. Dat is niet altijd dezelfde indeling als die op andere sites.

Klik deze info-button voor lijst van dutchavifauna,
klik de button links voor waarneming.nl.

Latin: Luscinia megarhynchos | English: Nightingale
Deu: Nachtigall | Fran: Rossignol philomèle | Esp: Ruise¤or com£n…


Foto van de Nachtegaal
Foto: Edwin Bax
In vergelijking met zijn krachtige en enorm gevarieerde zang oogt de Nachtegaal wat saai...
Voor velen is de lente pas echt begonnen als vanaf half April de Nachtegaal terugkeert van zijn winterverblijf in de savannen van tropisch Afrika, zuid van de Sahel*, mannetjes zijn er het eerst. Van de vroege ochtend tot diep in de nacht klinkt dan hun virtuoze zang. Eerst om een territorium af te bakenen en dan, na zo’n dag of tien als de vrouwtjes aankomen, vooral om te wedijveren om de gunsten van een wijfje. Als dat eenmaal gelukt is neemt de zang overdag af. En vanaf begin juni doet hij er vooral het zwijgen toe want is dan druk met de verzorging van de jongen. Dan valt alleen bij alarm nog een boos knorrend ‘krrrr’ te horen.

Deze vogel leidt een verborgen leven en laat zich niet gauw zien. Maar als hij te voorschijn komt is het voor sommigen een teleurstellende verschijning, wat eentonig van kleur met een lichtbruine buik en roestbruine rug en staart. Zijn faam dankt hij aan zijn indrukwekkende zang.

De Nachtegaal is een broedvogel van Midden- en Zuid-Europa, Nederland is het meest noordwestelijke deel van het verspreidingsgebied. Hij broedt bij voorkeur in bosranden, houtwallen of halfopen landschappen, in de regel met dichte struwelen van stekelstruiken, liefst met brandnetels. De Nachtegaal profiteert derhalve van het dichtgroeien van open duinen, duindoornstruweel is een uitstekend broedbiotoop. En waar deze vogelsoort elders in Nederland in aantal afneemt, lijkt hij zich in de duinen goed te handhaven.

In de goed ontwikkelde ondergroei, niet te open en niet te dicht, wordt het nest op de grond gebouwd. Het broedsel bestaat in de regel uit 3-6 eieren. Als de jongen zijn uitgevlogen worden ze nog zo’n twee weken door de ouders verzorgd. Als regel is er één broedsel, daarna vertrekt de Nachtegaal al weer naar het overwinteringsgebied.

De fabelachtige zang van de Nachtegaal heeft tot grote naamsbekendheid geleid in muziek en literatuur. Dr. Jac P. Thijsse noemt hem niet voor niets “de koning van de Europese zangvogels”. Die reputatie blijkt elk voorjaar in Meijendel als van heinde en verre belangstellenden hier naar toe komen om deze koning te horen zingen.

Klik de knop rechts voor de kaart met het areaal van de Nachtegaal gemaakt door xeno-canto kaart
Engelse Nachtegaal gevolgd naar overwinteringsgebied èn terug
Wetenschappers van de British Trust for Ornithology (BTO) zijn er in geslaagd een Nachtegaal te volgen van zijn broedplaats in het Engelse Norfolk naar zijn overwinteringsgebied in Afrika. De mannelijke Nachtegaal met kleurring en code OAD verliet Groot Britannie op 25 Juli vorig jaar na zijn broedpoging in Norfolk, en vloog over Frankrijk en Spanje langs de kust van West Afrika naar Guinea-Bissau, een voormalige Portugese kolonie en een van Afrika's kleinste en minst bekende landen, waar hij de winter doorbracht. Hij keerde terug naar Groot Britannie in April. Het volgen van de vogel tijdens deze formidabele 4500 kilometer lange tocht was mogelijk dankzij een miniscule "data logger" die de vogel op zijn rug droeg, en die informatie gaf over waar de vogel precies naar toe ging in de winter.

Het onderzoek betreft werkelijk een wetenschappelijke doorbraak. Hoewel grotere vogels zoals bijvoorbeeld Visarenden, ganzen en Ooievaars al enige tijd gevolgd kunnen worden op hun reizen m.b.v. GPS-satellietzenders, waren er tot nu toe nog geen loggers die klein genoeg waren om toegepast te worden op zangvogels. Met behulp van zogenaamde 'geolocators', kleine apparaatjes die heel nauwkeurig de lichtintensiteit en de tijd van de dag meten, is het mogelijk een ruwe plaatsbepaling te doen. De nieuwste generatie geo-locators is nu zo klein geworden dat ze op de rugveren van zangvogels geplakt kunnen worden. Onlangs hoorden we in Nederland al over de resultaten van het gebruik van geolocators bij Friese Kieviten die ruim twee gram wogen. De geolocator die Nachtegaal OAD meedroeg woog minder dan een gram en was zo groot als een overhemdsknoopje. Onderzoek met dit soort geolocators gaat ongetwijfeld een belangrijke rol spelen binnen het onderzoek naar de recente achteruitgang van trekvogels die in Afrika overwinteren.

Nachtegaal OAD werd op 2 mei 2009 gevangen nabij Methwold Hythe in Norfolk, en uitgerust met een miniatuur-geolocator door onderzoekers van de British Trust for Ornithology (BTO), een zusterorganisatie van het Vogeltrekstation. Geolocators zijn oorspronkelijk ontwikkeld door de British Antarctic Survey om albatrossen mee te volgen. De veel keinere geoloactor die OAD droeg is ontwikkeld door de Swiss Ornithological Institute. Geolocators kunnen zo klein zijn omdat ze de informatie niet naar een satelliet zenden, maar opslaan op een chip. Dat brengt met zich mee dat de vogel moet worden teruggevangen om de gegevens te kunnen uitlezen. Dat is echter niet onmogelijk: De ondezoekers van de BTO voorzagen 20 nachtegalen van geolocators in 2009, en dit voorjaar vingen ze er daarvan 7 terug, allemaal in hetzelfde deel van Norfolk.

De techniek is nog niet perfect, want 5 van de 7 geolocators bleek niet gewerkt te hebben, één had het een tijdje gedaan, en alleen de geolocator van OAD had de gehele najaarstrek, de overwinteringsperiode en het begin van de voorjaarstrek vastgelegd. De vogel werd 50 meter van zijn vorige nest teruggevangen. Na het broedseizoen in 2009 verliet OAD de Engelse kust eind juli op de grens van Kent en Sussex, vloog het Kanaal over, dwars door Frankrijk heen en vervolgens halverwege augustus over de Pyreneen Spanje in. Daarna volgde de vogel de Spaanse Oostkust, en stak bij Almeria de Middelandse Zee over naar Marokko. Daar bleef de vogel drie weken van eind augustus tot half september om bij te tanken. Dit soort stop-over plaatsen zijn waarschijnlijk van groot belang voor trekkende zangvogels. na de rustperiode vervolgde OAD zijn weg langs de Atlantische kust van Afrika, door de Westelijke Sahara en Mauretanie, naar Senegal en tenslotte naar Guinea-Bissau, waar hij half december aankwam. Daar blijf hij zes weken hangen. De voorjaarstrek werd aangevangen in februari van dit jaar, en daarna is de geolocator gestopt met werken. De vogel moet half april in Norfolk zijn aangekomen en werd teruggevangen op 9 Mei.

Juist de periode dat de vogels buiten Europa verblijven is een 'black box', en er komen te weinig terugmeldingen van geringde vogels uit dit deel van de wereld binnen om uitspraken te kunnen doen over waar de vogels percies naartoe gaan. Wat dat betreft is dit een echte revolutie, en zullen we de komende jaren veel gaan leren.
Bericht overgenomen van de website www.vogeltrekstation.nl (maart 2010).
Originele bericht uit de Engelse krant "The Independent"
lees meer…
Broedsucces Nachtegaal
Grafiek wordt opgebouwd…
 

In alle 34 geïnventariseerde jaren zijn territoria vastgesteld voor de Nachtegaal.
In de grafiek worden de aantallen per km² weergegeven, de tabel toont absolute aantallen.

Jaar
Aantal
 '84   '85   '86   '87   '88   '89   '90   '91   '92   '93   '94   '95   '96   '97   '98   '99   '00   '01   '02   '03   '04   '05   '06   '07   '08   '09   '10   '11   '12   '13   '14   '15   '16   '17 
157 266 342 417 365 419 433 348 359 393 359 374 367 346 373 394 364 412 366 356 405 368 349 351 283 346 321 401 370 382 428 435 432 380

Klik op een jaartal in bovenstaande tabel voor een kaart met de kavels waar territoria zijn vastgesteld

De Nachtegaal behoort tot de ecologische groep soorten van struiken en struwelen en het broedresultaat wordt in de BMP-verslagen bij die groep besproken.
De Nachtegaal staat op de 10e plaats in de 'Top 10' van meest Top 10
succesvolle broedvogels van Meijendel met 380 territoria
Grafiek gebaseerd op het Meetnet Broedvogels (BMP). Weergegeven is de jaarlijkse index van de broedpopulatie t.o.v. 1990 en de standaardfout.
Voor de landelijke spreiding kijk bij Sovon.
Het zwaartepunt van de verspreiding ligt in de duinstrook, waar vermoedelijk minstens de helft van de Nederlandse Nachtegalen broedt. Elders is het voorkomen nogal schaars, met alleen lokaal hoge dichtheden, vaak in loofbossen op natte gronden.

De soort is sinds ± 1975 verdwenen van veel broedlocaties op de hoge gronden. Door verlaging van het grondwaterpeil zijn veel bossen sterk verruigd, wat ongunstig is voor deze grondfoerageerder. Deze afname werd een tijdlang gecompenseerd door sterke toename in de duinen, een gevolg van oprukkende struikvorming. Recent worden delen van de duinen ontdaan van struiken teneinde verstuiving weer een kans te geven. Mede hierdoor lopen de landelijke aantallen momenteel achteruit (bron: Sovon).
Bescherming van de Nachtegaal
De verdroging van bossen in oostelijk Nederland leidt tot voor de Nachtegalen te ruige vegetatie. Voor het behoud van de Nachtegaal zal dit moeten afnemen. In de duinen spelen twee zaken: enerzijds het verbossen van flinke terreindelen en anderzijds het openmaken van duinvegetatie om stuifduinen te krijgen. In beide gevallen verdwijnen duinstruwelen die juist voor de Nachtegaal van groot belang zijn (bron: ).

Vogelzang en/of andere -geluiden

Klik de knoppen om zang of geluid direct af te spelen.

  • Nachtegaal op vogelgeluid.nl. Opname: Jarek Matusiak | xeno-canto
  • De Nachtegaal op de CD van VWG-Meijendel. [CD niet meer verkrijgbaar]
    (bestand speelt na enkele seconden downloaden)
  • De Nachtegaal zoals opgenomen door Rombout de Wijs .
Geluiden zoeken op het internet.
  • In de vogelgids van staan geluiden van de Nachtegaal.
  • Ook op waarneming.nl zijn van de meeste soorten geluidsfragmenten te vinden.
    Zoek ze via deze link.
  • Xeno-canto is een website waar geluidsopnames van vogels uit de gehele wereld worden gedeeld. Zoek er naar geluiden van de Nachtegaal
  • via deze link wordt Nederland als zoekgebied ingesteld.
  • via deze link wordt een onbeperkt zoekgebied ingesteld.
top