Home page Zoeken
top

Vogelsoorten arrow Nachtzwaluw

[euring: 7780]
Familienaam: Nachtzwaluwen (Caprimulgidae) Voor de wetenschappeljke namen wordt de indeling gevolgd van 'Dutch Avifauna' en 'Waarneming.nl'. Dat is niet altijd dezelfde indeling als die op andere sites.

Klik deze info-button voor lijst van dutchavifauna,
klik de button links voor waarneming.nl.

Latin: Caprimulgus europaeus | English: Nightjar
Deu: Ziegenmelker | Fran: Engoulevent d'Europe | Esp: Chotacabras gris…


Foto van de Nachtzwaluw
Foto: Jenny Th
CC BY-SA 3.0  via Creative Commons
De Nachtzwaluw keert in mei terug uit Afrika naar de heideterreinen en kaalgekapte bospercelen. Daar snort hij de hele zomer tot in augustus. Ook in Meijendel is deze hoogst bijzondere vogel te vinden.

De Nachtzwaluw is een vogel die zich niet in een hokje laat stoppen. Het is geen uil, maar ook geen zwaluw. Hij hoort eigenlijk nergens bij. Met zijn grote uilenogen heeft hij wel wat van een uil weg, maar zijn lange vleugels doen eerder een soort zwaluw vermoeden. Ook de leefwijze in de avondschemering en 's nachts doen een soort uil vermoeden.

Met zijn snorrende of ratelende geluid dat heel ver draagt, probeert hij een vrouwtje te verleiden en andere mannetjes op een afstand te houden. Hij laat zich zelden zien en vertrouwt overdag volledig op zijn bruinige schutkleur.

Nachtzwaluwen leven van grote nachtvlinders die ze in de lucht vangen. De twee (altijd twee!) jongen, worden op de grond grootgebracht totdat ze zelfstandig kunnen vliegen. In september verlaten ze ons land weer.

Taxonomie. Er komen verschillende 'zwaluwen' in Nederland voor. Deze Nachtzwaluw is in taxonomische zin eigenlijk geen echte 'zwaluw' maar behoort tot de familie Caprimulgidae, de nachtzwaluwachtigen. Boerenzwaluw, Huiszwaluw en Oeverzwaluw behoren tot de familie der Hirundinidae en zijn daarmee 'echte zwaluwen'. Dan is er verder nog de Gierzwaluw, maar die zit in weer een andere familie, de Apodidae uit de orde Apodiformes ('Gierzwaluwachtigen') en is eigenlijk meer verwant aan de kolibri.

Klik de knop rechts voor de kaart met het areaal van de Nachtzwaluw gemaakt door xeno-canto kaart
2007 is het Jaar van de Nachtzwaluw
Begin vorige eeuw was de Nachtzwaluw een veel voorkomende broedvogel van onder andere de duinstreek. Maar de aantallen maakten een dramatische val door en rond 1975 waren er landelijk minder dan 1000 paren over en was het westen van het land goeddeels verlaten. Het dieptepunt lag rond 1990 met nog maar ca. 500 broedparen. Lees verder in het volgende blok.

Daarna is sprake van een licht herstel. Desalniettemin en alles bij elkaar een nogal zorgwekkende verloop en daarom hebben SOVON en Vogelbescherming Nederland in 2007 het 'Jaar van de Nachtzwaluw' georganiseerd teneinde de soort extra te ondersteunen. De gestelde doelen waren een landsdekkend beeld te krijgen van de verspreiding en aantallen van de Nachtzwaluw, basiskennis over de ecologie in Nederland te verzamelen en het voorkomen van de Nachtzwaluw en zijn boeiende leefwijze bekend te maken onder een breder publiek. Bekijk de uitkomsten in het eindrapport via deze link.
lees meer…
Broedsucces Nachtzwaluw
Grafiek wordt opgebouwd…
 

In 4 van de 34 geïnventariseerde jaren zijn territoria vastgesteld voor de Nachtzwaluw.
In de grafiek worden de aantallen per km² weergegeven, de tabel toont absolute aantallen.

Jaar
Aantal
 1984   2002   2003   2004 
1 1 1 1

Klik op een jaartal in bovenstaande tabel voor een kaart
met de kavels waar territoria zijn vastgesteld

De Nachtzwaluw behoort tot de ecologische groep soorten van boomgroepen, open bos en bosranden en het broedresultaat wordt in de BMP-verslagen bij die groep besproken.
Grafiek gebaseerd op het Meetnet Broedvogels (kolonies en zeldzame broedvogels). Weergegeven is de jaarlijkse populatie-index, gebaseerd op de gehele populatie of aantallen in de belangrijkste broedgebieden.
Voor de landelijke spreiding kijk bij Sovon.
Rond het begin van de vorige eeuw broedden enkele duizenden paren Nachtzwaluwen in ons land, met name op de oostelijke en zuidelijke zandgronden en in de duinstreek. Vooral op droge, halfopen gronden als heide en duinvalleien was het typische geratel van het mannetje 's nachts niet van de lucht. Met het ontginnen van veel van die gronden nam de stand navenant af. Rond 1975 waren minder dan duizend paren over en was het westen des lands vrijwel ontvolkt. Sindsdien zijn de laatste bolwerken in het noordoosten - op het Bargerveen na - ook vrijwel verlaten. Begin 90'er jaren broedden 450 tot 600 paar nachtzwaluwen in ons land, het leeuwendeel daarvan op de Veluwe en in Noord-Brabant en Limburg.

Sinds het midden van de jaren '90 is er sprake van een licht herstel van de populatie: zowel op de Veluwe als in Noord-Brabant namen de aantallen weer toe, tot 950-1100 paren. In de 2014 telt de broedpopulatie in ons land zo'n 2600-2900 paren (bron: Sovon).
Bescherming van de Nachtzwaluw
Grootste probleem voor de Nachtzwaluw vormt het ongeschikt worden van het leefgebied doordat successie plaatsvindt. Dat proces wordt versneld door de stikstof die vanuit lucht neerslaat (oorzaak: intensieve landbouw en verkeer). Veel heidevelden vergrassen daardoor en voedsel voor de Nachtzwaluw verdwijnt op die manier. En ook verdwijnen onbegroeide plekken, zodat Nachtzwaluwen moeite hebben een broedplek te vinden, want ze broeden op de kale grond. Onduidelijk is welke bedreigingen er bestaan in de overwinteringsgebieden. De recente opleving is deels bevorderd door selectieve boskap en andere vormen van heideherstel die tot vergroting van broedhabitat leiden. Wellicht is er ook effect van klimaatverandering (bron: ).

Na jarenlang opgenomen te zijn geweest in de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels (1995, 2004) is dat sinds de lijst van 2017 niet langer het geval.

Lees ook het artikel op 'Nachtzwaluw in de lift" (10-10-2017).

Vogelzang en/of andere -geluiden

Klik de knoppen om zang of geluid direct af te spelen.

  • Nachtzwaluw op vogelgeluid.nl. Opname: Jarek Matusiak | xeno-canto
  • De ratel van de Nachtzwaluw wordt nogal eens verward met die van de Rugstreeppad.
  • De ratel van een Nachtzwaluw houdt lang aan met afwisseld geluid op twee verschillende toonhoogtes.
  • Rugstreeppad. Reeks herhaling van korte strofes op één toonhoogte. Beluister de hele opname hier (5:45min).
  • Rugstreeppad opgenomen door RdeW . Op de achtergrond zijn Veenmollen te horen; lees de toelichting hier.
Geluiden zoeken op het internet.
  • In de vogelgids van staan geluiden van de Nachtzwaluw.
  • Ook op waarneming.nl zijn van de meeste soorten geluidsfragmenten te vinden.
    Zoek ze via deze link.
  • Xeno-canto is een website waar geluidsopnames van vogels uit de gehele wereld worden gedeeld. Zoek er naar geluiden van de Nachtzwaluw
  • via deze link wordt Nederland als zoekgebied ingesteld.
  • via deze link wordt een onbeperkt zoekgebied ingesteld.
top