Home page Zoeken
top

Vogelsoorten arrow Koekoek

Alle Koekoeken:
[euring: 7240]
Familienaam: Koekoeken (Cuculidae) Voor de wetenschappeljke namen wordt de indeling gevolgd van 'Dutch Avifauna' en 'Waarneming.nl'. Dat is niet altijd dezelfde indeling als die op andere sites.

Klik deze info-button voor lijst van dutchavifauna,
klik de button links voor waarneming.nl.

Latin: Cuculus canorus | English: Cuckoo
Deutsch: Kuckuck | Français: Coucou gris | Español: Cuco


De Koekoek is een trekvogel die overwintert in zuid-oost Afrika, in landen als Tanzania, Zambia en tot in Zuid-Afrika. Medio april komen ze terug uit het winterkwartier en vestigen zich in wisselende biotopen. Ze laten zich in het voorjaar duidelijk en veel horen. Wie kent het geluid van de Koekoek niet!

Het is de enige vogel in ons gebied die de jongen laat grootbrengen door pleegouders (waardvogels); dit wordt broedparasitisme genoemd. Onderzoek heeft uitgewezen dat de Koekoek in de Nederlandse duinen parasiteert op 10 tot 15 soorten waardvogels. Kleine Karekiet, Graspieper, Heggenmus, Witte en Gele Kwikstaart zijn favoriet (Sovon). Daarbij is sprake van ('geërfde') specialisatie op één soort of familie en de eieren lijken sterk op die van de waardvogel. In totaal gaat het in Meijendel om vijf zogenaamde koekoekstammen. Lees verder onder de grafiek.

Een vrouwtje Koekoek legt jaarlijks zo'n 10 tot 14 eieren, eentje per waardnest, waarbij een ei van de waardvogel wordt verwijderd. Dit ene ei komt iets eerder uit dan die van de pleegouders. Het jong verwijdert vervolgens de eieren van de pleegouders uit het nest en zo stelt het voldoende voedsel (100%!) zeker om op te groeien.

De Koekoek heet bij ons een zomervogel te zijn. Maar eigenlijk trekken de meeste koekoeken al weg nog voordat het goed en wel zomer is. Dat wil zeggen: de volwassen vogels. In Groot-Brittannië heeft een spectaculair onderzoek uitgewezen dat sommige oudervogels maar een paar weken in Engeland verblijven! Lees via deze link alle details over het onderzoek waarbij meerdere gezenderde Koekoeken via satellieten worden gevolgd! Tot op de dag van vandaag!

Klik de knop rechts voor de kaart met het areaal van de Koekoek gemaakt door xeno-canto kaart
Effect klimaatverandering èn lezing Nick Davies over de Koekoek en haar waardvogels
Effect klimaatverandering op de Koekoek en haar waardvogels
Fenologische aanpassingen ten aanzien van de klimaatverandering variëren per soort en voedselketen. Dat kan leiden tot uitelkaar schuivende levenscycli van ecologisch op elkaar afgestemde populaties (zoals prooi en predator), met negatieve consequenties op de populatiedynamiek van een of beide betrokken soortgroepen.

In het artikel dat in Biology Letters verscheen is, tot zover bekend, voor het eerst bewezen dat de klimaatverandering de levenscycli van Koekoek en gastheren kan verstoren. Er is voor dit onderzoek gekeken naar de voorjaarsfenologie van de Koekoek en de soorten die zij kiest als gastheer voor haar ei/kuiken.

Men kwam er achter dat de korte-afstands-gastheren eerder terugkwamen uit hun overwinterings-gebieden maar de lange-afstands-gastheren niet. Dit heeft in potentie consequenties voor zowel de Koekoek alsook voor de gastheren.

Het uitelkaar schuiven van de levenscycli van de Koekoek en een aantal van de belangrijkste gastheren kan resulteren in de achteruitgang van de Koekoek en verklaart wellicht ook waarom van een aantal gastheer-soorten het aantal geparasiteerde nesten is gestegen of juist gedaald. Bron: Biology Letters

Wetenschapper Nick Davies over Koekoek en waardvogels
Op de Landelijke dag van Sovon van 2016 is een zeer interessante lezing gegeven over de Koekoek. Wetenschapper Nick Davies onthult hoe de Koekoek zijn gastheren beduvelt. Door speurwerk en veldexperimenten komt hij erachter dat er sprake is van een wedloop: de waardvogels leren de gemene spelletjes van de Koekoek steeds beter te doorzien, waardoor de Koekoek op zijn beurt weer op zoek gaat naar nieuwe listen. Via deze link is een video van de lezing te bekijken op youtube. Nicholas Davies is ook de auteur is van het boek 'De koekoek ' over hetzelfde thema. Dit boek is uitgeroepen tot BB/BTO 'Best bird book of the year'.
lees meer…
Broedsucces Koekoek
Grafiek wordt opgebouwd…
 

In alle 34 geïnventariseerde jaren zijn territoria vastgesteld voor de Koekoek.
In de grafiek worden de aantallen per km² weergegeven, de tabel toont absolute aantallen.

Jaar
Aantal
 '84   '85   '86   '87   '88   '89   '90   '91   '92   '93   '94   '95   '96   '97   '98   '99   '00   '01   '02   '03   '04   '05   '06   '07   '08   '09   '10   '11   '12   '13   '14   '15   '16   '17 
24 49 49 61 45 40 46 36 45 55 51 47 43 42 41 30 21 31 31 25 26 24 22 30 22 27 24 25 21 20 27 39 35 22

Klik op een jaartal in bovenstaande tabel voor een kaart met de kavels waar territoria zijn vastgesteld

De Koekoek behoort tot de ecologische groep soorten van bebouwing en overig en het broedresultaat wordt in de BMP-verslagen bij die groep besproken.
Grafiek gebaseerd op het Meetnet Broedvogels (BMP). Weergegeven is de jaarlijkse index van de broedpopulatie t.o.v. 1990 en de standaardfout.
Voor de landelijke spreiding kijk bij Sovon.
De Koekoek is tegenwoordig een vrij schaarse broedvogel. Rond de eeuwwisseling waren er nog zo’n 6000 vrouwtjes. Tegenwoordig zijn dat er minder, afgaande op voorlopige kaarten van de Vogelatlas. Slechts in enkele gebieden bleef het aantal stabiel of nam het wat toe, in de meeste gebieden is afname troef. De Koekoek kan worden beschouwd als een ambassadeur voor een gezond en soortenrijk landschap. Gaat het slecht met de Koekoek, dan zegt dat wat over de degradatie van ons landschap. Nieuwsbrief 32 van waarneming.nl

Koekoek en BMP:
hoog risico dubbeltellingen

In 2004 werden in het kader van het BMP-onderzoek 26 territoria van de Koekoek in Meijendel vastgesteld (zie de tabel onder de grafiek). Middels een correctie voor dubbeltellingen kwam de schatting van het werkelijke aantal territoria uit op 13. Volgens Hellebrekers lag het werkelijke aantal territoria nog lager. Door uit te gaan van het aantal waardvogelterritoria (na correctie voor dubbeltellingen) berekende hij een maximum van 9 koekoekwijfjes in 2004 in Meijendel (Hellebrekers 2006).

In 2005 bracht de correctie voor dubbeltellingen het aantal van 24 BMP-territoria terug tot een geschat aantal van 14 werkelijke territoria. Uitgaande van de door Hellebrekers voorgestelde methode zouden ook in 2005 maximaal 9 koekoekwijfjes in de onderzochte kavels actief zijn geweest. De vraag rijst of de BMP-methode, na correctie voor dubbeltellingen, inderdaad het aantal koekoekterritoria overschat.

Onderzoek heeft uitgewezen dat de Koekoek in de Nederlandse duinen parasiteert op 10 tot 15 soorten waardvogels. In totaal gaat het in Meijendel om vijf zogenaamde koekoekstammen, gespecialiseerd in broedparasitisme van (1) Boom-en Graspieper, (2) Heggenmus, (3) Gekraagde Roodstaart en Roodborsttapuit, (4) Tapuit en (5) Rietzanger, Kleine Karekiet en Bosrietzanger.

Onderzoek toont verder aan dat het werkelijke aantal jaarlijkse broedgevallen van de Koekoek in Meijendel naar schatting uitkomt op tweederde van het aantal BMP-territoria (na correctie voor dubbeltellingen). Lees de hele verhandeling via deze link.
lees meer…
Bescherming van de Koekoek
2017 was voor Vogelbescherming Nederland en SOVON Vogelonderzoek Nederland het Jaar van de Koekoek. Het belangrijkste doel was een eenduidige verklaring te vinden voor de achteruitgang van de Koekoek in ons land. (kllik de button linksboven voor meer informatie.)

In het Sovon-artikel 'Oorzaak achteruitgang Koekoek complexe puzzel' wordt een eerste poging gedaan die verklaring te geven, maar 'Een smoking gun werd niet gevonden....er zijn meerdere smoking guns'. In het artikel wordt een verscheidenheid van mogelijke oorzaken genoemd: voedselbeschikbaarheid, afname waardvogels, de kwaliteit van het agrarisch landschap, klimaatverandering en de trek naar Afrika.

De oorzaken van de afname van de koekoeken zijn complex. Waar het met waardvogels slecht gaat, neemt ook de koekoek in aantal af. Tapuiten en gekraagde roodstaarten zijn op veel plaatsen als broedvogel verdwenen, andere zoals graspiepers in aantal afgenomen. Ook de afname van veel vlindersoorten - koekoeken eten rupsen - is nadelig voor deze soort. Maar andere waardvogels zijn in aantal toegenomen. Koekoeken profiteren van de bescherming van moerasgebieden en bijvoorbeeld heidebeheer gericht op vlinders. Over problemen in de winterkwartieren is nog weinig bekend. Conclusie: het is een lastige puzzel en er is meer onderzoek nodig (bron: ).

Vogelzang en/of andere -geluiden

Klik de knop om zang of geluid direct af te spelen.

  • Koekoek op vogelgeluid.nl. Opname: Jarek Matusiak | xeno-canto
Geluiden zoeken op het internet.
  • In de vogelgids van staan geluiden van de Koekoek.
  • Ook op waarneming.nl zijn van de meeste soorten geluidsfragmenten te vinden.
    Zoek ze via deze link.
  • Xeno-canto is een website waar geluidsopnames van vogels uit de gehele wereld worden gedeeld. Zoek er naar geluiden van de Koekoek
  • via deze link wordt Nederland als zoekgebied ingesteld.
  • via deze link wordt een onbeperkt zoekgebied ingesteld.
top